El-Efdâl Şehinşâh: Revizyonlar arasındaki fark

{{ayrıca bakınız|İsmâ‘îl’îyye|Ebû Tamîm Ma’add el-Mûstensir bil-Lâh|Fâtımîler Hâlifeliği|Mustâ‘lîyye|Ebû’l-Kâsım ʿAhmed el-Mustâ‘lî b'il-Lâh|Bedr el-Cemâli|Nizâr’îyye|Ebû Mansûr Nizâr el-Mustafâ li-Dîn’il-L
(→‎ʿAhmed el-Mustâ‘lî’yi hâlife ilân etmesi: Nizârî-İsmâ‘îlî topluluğunun kurulacağı bölgelere ri'cat ettiler.)
({{ayrıca bakınız|İsmâ‘îl’îyye|Ebû Tamîm Ma’add el-Mûstensir bil-Lâh|Fâtımîler Hâlifeliği|Mustâ‘lîyye|Ebû’l-Kâsım ʿAhmed el-Mustâ‘lî b'il-Lâh|Bedr el-Cemâli|Nizâr’îyye|Ebû Mansûr Nizâr el-Mustafâ li-Dîn’il-L)
{{Şiilik}}
'''El-Melik el-Efdâl ibn [[Bedr el-Cemâli]] Şehenşâh ({{lang-ar|الأفضل شاهنشاه بن بدر الجمالي}})''' ve '''{{lang-la|Lavendalius/Elafdalio}}''' (1066 – Aralık 11, 1121) [[Fâtımîler Hâlifeliği]]'nin bir [[vezir]] idi.
== Hayâtı ==
=== İkdidâraİktidâra gelişi ===
[[Ermeni]] bir köle olan ve sonradan müslüman olan [[Bedr el-Cemâli]]'nin oğlu olarak [[Akko|AcreAkka]]'deda doğdu.<ref>War and society in the eastern Mediterranean, 7th-15th centuries By Yaacov Lev, pg.122</ref> Babası olan "Bedir", 1074 yılından 1094 yılına ölene kadar [[Kahire]]'de [[Fâtımîler Hâlifeliği]]'nin bir [[vezir]]i olarak görev yapmıştı. ÖlünceÖldüğünde de yerine oğlu ''"el-Efdâl Şehenşâh"'' [[Fâtımîler]] [[Hâlife]]si [[Ebû Tamîm Ma’add el-Mûstensir bil-Lâh]] tarafından [[vezir]] olarak tâyin oldu.
 
=== ʿAhmed el-Mustâ‘lî’nin hâlife ilân edilmesi ===
== İkdidâra gelişi==
[[Hâlife]] [[Ebû Tamîm Ma’add el-Mûstensir bil-Lâh]]'ın kısa bir süre sonra vefâtı üzerineyse ''"El-Melik el-Efdâl Şehenşâh"'' [[Hâlife]] [[Ebû Tamîm Ma’add el-Mûstensir bil-Lâh]]'ın büyük oğlu olan [[Ebû Mansûr Nizâr el-Mustafâ li-Dîn’il-Lâh]]’ın yerine henüz daha genç ama kendi kız kardeşiyle evli olan [[ʿAhmed el-Mustâ‘lî]]’yi [[hilâfet]] mâkamına geçirdi. Bu adaletsiz durum üzerine isyân eden [[Ebû Mansûr Nizâr el-Mustafâ li-Dîn’il-Lâh]] 1095 yılında mağlup edildi. [[Hasan bin Sabbah]] yönetimindeki taraftarları doğuya doğru [[Hasan Sabbah]]'ın ileride kendilerine [[Haşhaşin]] adı da verilecek olan [[Nizârî]]-[[İsmâ‘îlî]] topluluğunun kurulacağı bölgelere ri'cat ettiler.
[[Ermeni]] bir köle olan ve sonradan müslüman olan Bedr el-Cemâli'nin oğlu olarak [[Akko|Acre]]'de doğdu.<ref>War and society in the eastern Mediterranean, 7th-15th centuries By Yaacov Lev, pg.122</ref> Bedir, 1074 yılından 1094 yılına ölene kadar [[Kahire]]'de [[Fâtımîler Hâlifeliği]]'nin bir [[vezir]]i olarak görev yapmıştı. Ölünce yerine oğlu ''"el-Efdâl Şehenşâh"'' [[Fâtımîler]] [[Hâlife]]si [[Ebû Tamîm Ma’add el-Mûstensir bil-Lâh]] tarafından [[vezir]] olarak tâyin oldu.
 
=== ʿAhmed el-Mustâ‘lî’yiMustâ‘lî'nin hâlife ilân etmesiedilmesinin ardında yatan gerçekler ===
[[ʿAhmed el-Mustâ‘lî]], El-Efdâl Şehinşâh'ın kızkardeşi olan [[Ermeni]] asıllı [[vezir]] [[Bedr el-Cemâli]]'nin kızı ile evliydi. [[Bedr el-Cemâli]]'nin On sekizinci [[Fâtımî]] [[Hâlife]]si [[Ebû Tamîm Ma’add el-Mûstensir bil-Lâh]]'tan kısa bir süre evvel vefât etmesi üzerine [[El-Melik el-Efdâl ibn Bedr el-Cemâli Şehenşâh]] [[Hâlife]] vefât ettiğinde [[Fâtımîler Hâlifeliği]]'nin en yüksek devlet memûriyeti olan [[vezirlik]] mâkamını işgâl etmekteydi. [[Hâlife]] [[Ebû Tamîm Ma’add el-Mûstensir bil-Lâh]]'ın vefâtı üzerine [[Vezir]] El-Efdâl Şehinşâh'ın yaptığı açıklamada ise bu uygulamanın sebebi olarakta, [[Hâlife]]nin son anda ölüm döşeğinde kararını değiştirdiği ve yerine küçük oğlu [[ʿAhmed el-Mustâ‘lî]]'yi [[imamlar|imâm]] olarak tâyin ettiği gerekçe olarak gösterilmişti.<ref name="DaftaryShort1998p34">{{cite book |last=Daftary |first=Farhad |title=A Short History of the Ismailis |year=1998 |publisher=Edinburgh University Press |location=Edinburgh, UK |isbn=0-7486-0687-4 |pages=34–36}}</ref>
[[Hâlife]] [[Ebû Tamîm Ma’add el-Mûstensir bil-Lâh]]'ın kısa bir süre sonra vefâtı üzerineyse ''"El-Melik el-Efdâl Şehenşâh"'' [[Hâlife]] [[Ebû Tamîm Ma’add el-Mûstensir bil-Lâh]]'ın büyük oğlu olan [[Ebû Mansûr Nizâr el-Mustafâ li-Dîn’il-Lâh]]’ın yerine henüz daha genç ama kendi kız kardeşiyle evli olan [[ʿAhmed el-Mustâ‘lî]]’yi [[hilâfet]] mâkamına geçirdi. Bu adaletsiz durum üzerine isyân eden [[Ebû Mansûr Nizâr el-Mustafâ li-Dîn’il-Lâh]] 1095 yılında mağlup edildi. [[Hasan Sabbah]] yönetimindeki taraftarları doğuya doğru [[Hasan Sabbah]]'ın ileride kendilerine [[Haşhaşin]] adı da verilecek olan [[Nizârî]]-[[İsmâ‘îlî]] topluluğunun kurulacağı bölgelere ri'cat ettiler.
 
=== Kudüs ve Filistin'i fethi ===
Bu sıralarda [[Selçuklular]]'ın bölgeye gelmeleri üzerine [[Filistin]]'deki [[Fâtımî]] nüfuzuda bir hayli güç kaybetmişti. El-Efdâl, 1097 tarihinde [[Sur (şehir)|Sur şehri]]'ni [[Selçuklular]]'dan almaya muvaffak oldu. Ayrıca, 1098'de [[Kudüs]]'ü buranın [[Artuklu Beyliği]]'inden olan valisi [[İlgazi Bey]]'i şehirden çıkararak, buranın yönetimini tamamen [[Fâtımîler Hâlifeliği]]'nin denetimine geçirmeği başarmış oldu. Böylece geçici bir süre için dahi olsa tüm [[Filistin]]'in idaresinin [[Fâtımîler Hâlifeliği]]'nin yönetimi altına girmesini sağlamış oldu.
 
=== Vefâtı ===
1121 yılının [[Kurban Bayramı]]'ında, tarihçi İbn el-Qalanisi'ye göre [[Haşhaşin]]ler tarafından öldürüldü. Fakat, aslında bu iddia doğru olayıp asıl sebep 1011 yılında iktidâra gelen yeni hâlife [[El-Âmir bi'Ahkâmi’l-Lâh]]'ın artan cüret ve cesaretiydi. Yerine ''"El-Me'mûn el-Bata'ihi"'' hâlife [[El-Âmir bi'Ahkâmi’l-Lâh]] tarafından [[vezir]] olarak atandı.
{{ayrıca bakınız|İsmâ‘îl’îyye|Ebû Tamîm Ma’add el-Mûstensir bil-Lâh|Fâtımîler Hâlifeliği|Mustâ‘lîyye|Ebû’l-Kâsım ʿAhmed el-Mustâ‘lî b'il-Lâh|Bedr el-Cemâli|Nizâr’îyye|Ebû Mansûr Nizâr el-Mustafâ li-Dîn’il-Lâh}}
 
== Kaynakça ==
{{reflist}}
=== Bibliografya ===
 
== Bibliografya ==
* Steven Runciman, ''A History of the Crusades, vol. I: The First Crusade and the Foundation of the Kingdom of Jerusalem''. Cambridge University Press, 1951.
* Kenneth Setton, ed. ''A History of the Crusades, vol. I''. University of Pennsylvania Press, 1958 ([http://digicoll.library.wisc.edu/cgi-bin/History/History-idx?type=browse&scope=HISTORY.HISTCRUSADES available online]).
Anonim kullanıcı