"Deyim" sayfasının sürümleri arasındaki fark

4.199 bayt çıkarıldı ,  6 yıl önce
Sayfa içeriği 'günlük hayatımızda karşımıza çıkan bir çok deyimleri zaten duymuşuzdur isteyen öenek verebilir' ile değiştirildi
k (Bot: Artık Vikiveri tarafından d:q184511 sayfası üzerinden sağlanan 42 vikilerarası bağlantı taşınıyor)
(Sayfa içeriği 'günlük hayatımızda karşımıza çıkan bir çok deyimleri zaten duymuşuzdur isteyen öenek verebilir' ile değiştirildi)
günlük hayatımızda karşımıza çıkan bir çok deyimleri zaten duymuşuzdur isteyen öenek verebilir
:''Bu sayfada evrensel bağlamdaki ve dil bilimindeki deyim kavramından söz edilmektedir. Türkçedeki deyimlerle ilgili bilgi almak için, [[Türkçede deyim]] maddesine bakınız.''
 
'''Deyim''', [[dil bilimi]]nde, kavramları, durumları hoşa giden bir anlatımla ya da özel bir yapı ya da [[söz dizimi]] içinde belirten ve çoğunlukla gerçek anlamlarından ayrı anlamlara gelen [[sözcük]]lerden oluşan kalıplaşmış sözcük topluluğu ya da [[tümce]]dir. İki veya daha çok sözcükten kurulu bir çeşit dil ifadesi olan deyimler, duygu ve düşünceleri dikkati çekecek biçimde anlatan [[ad]], [[önad]], [[belirteç]], yalın ve birleşik eylem görünüşlü dilsel yapılardır. Ya tam bir [[tümce]]dirler ya da bir söz öbeğidirler.
 
== Köken bilimi ==
Deyim sözcüğü [[Türkiye Türkçesi]]nde ortaya çıkmıştır. Bu sözcükten önce onun yerine Arapça kökenli "tabir" sözcüğü kullanılmaktaydı. [[Öz Türkçe]] kökten gelen deyim sözcüğü, demek eyleminin ''de-'' kökünden, eylemden ad türeten ''-im'' [[yapım eki]] kullanılarak; ''y'' kaynaştırma harfi yardımıyla türetilmesiyle oluşmuştur.<ref name="ÇTES deyim">{{Web kaynağı| url = http://www.nisanyansozluk.com/search.asp?w=deyim | başlık = Çağdaş Türkçenin Etimolojik Sözlüğü - deyim | erişimtarihi = 6 Ocak 2010 }}</ref> Terim anlamı dışındaki en yalın haliyle deyim "denen şey", "denmiş şey" anlamlarındadır.
 
== Deyimlerin Özellikleri ==
* [[Atasözü|Atasözleri]] gibi kalıplaşmış oldukları için çoğunlukla, bir deyimin sözcükleri değiştirilip yerlerine - eş anlamlı da olsa - başka sözcükler konulamaz ya da söz dizimi bozulamaz.
* Atasözleri gibi kısa ve özlü anlatım araçlarıdır.
* Deyimler herhangi bir kavramı çekici bir biçimde belirtmeyi, ortaya koymayı amaçlar.
* Deyimin bütününden çıkan anlam her zaman deyimi oluşturan sözcüklerin [[gerçek anlam]]larından farklı değildir.
* Deyimlerin söz dizimi bozulamazsa da, söylendiği duruma göre [[adıl]]lar ve kişilere göre çekimler değişebilir.
* Aynı [[dil]]deki deyimler, farklı bölgelerde farklı sözcüklerle söylenebilir.
* Bir dildeki deyimler, o dili konuşan [[ulus]]un kültür birikimini ve değerlerini barındırır.
 
== Diller arası çeviri ==
Çoğunlukla [[gerçek anlam]]ları dışında kendilerine özgü anlamlara gelen deyimler, karşılık gelen sözcükler ve aynı [[dil bilgisi]] biçimleriyle başka dillere çevrilemezler. Gerçek anlamındaki deyimler ise çevrilebilir. İki durumda da genellikle çeviri diğer dilde bir anlam ifade etmez. Çünkü, [[dil]]lerdeki her deyim bir kültür birikiminin sonucunda oluşmuştur. Aynı anlamı verilebilse bile, diğer dilde deyimin hoşa gitme, çekicilik özellikleri sağlanamaz.
 
== Atasözleri ile farkları ==
* Deyim, bir kavramı belirtmek için üretilmiş özel bir anlatım kalıbıdır; atasözleri ise genel kural belirtme niteliğine sahip sözlerdir.
* [[Atasözü]]nün amacı yol göstermek, ders ve öğüt vermek, ibret alınması için gerçekleri bildirmek iken, deyim herhangi bir kavramı çekici bir biçimde belirtmeyi, kolay anlaşılmayı sağlamayı amaçlar. Atasözleri gibi deyimlerin de dilin ortak kullanımına girme vasfı son derece yüksektir.
* Adından da anlaşılacağı üzere; atasözleri deyimlere göre genellikle, ilk kullanımından çok daha uzun süre sonra [[dil]]e yerleşmiş söz öbekleri / söz kalıplarıdır.
* Her iki kavramın da tanımına giren bazı söz öbekleri bulunmaktadır.
 
== Ayrıca bakınız ==
* [[Atasözü]]
* [[Söz dizimi]]
 
== Dış bağlantılar ==
* [http://tdkterim.gov.tr/atasoz/ TDK Türkçe Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü]
* [http://www.wikidioms.com/ Çok dilli bir deyimler sözlüğü]
 
== Kaynakça ==
* Aksoy, Ömer Asım. ''Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü''. 1.cilt: ''Atasözleri Sözlüğü'' s.38-52, İstanbul: İnkılâp (1998). ISBN 975-10-0125-0.
* Ercilasun, Ahmet Bican; Leyla Karahan. ''Türk Dili IV''. s.30-32, MEB Lise Ders Kitapları.
=== Dipnotlar ===
{{Kaynakça}}
 
{{Türkçe Dil Bilgisi}}
 
{{Vikisözlük|Kategori:Deyim_(Türkçe)}}
 
[[Kategori:Dilbilim]]
[[Kategori:Dil bilimi terimleri]]
[[Kategori:Anonim halk edebiyatı]]
[[Kategori:Folklor]]
Anonim kullanıcı