"Esad Paşa Toptani" sayfasının sürümleri arasındaki fark

değişiklik özeti yok
|isim = Esat Paşa Toptani
|resim = Essad Pasha Toptani.jpg
|resim_küçük resim_büyüklüğü = 250px
|sıra makam = [[Arnavutluk başbakanları listesi|Arnavutluk Başbakanı]]
|makam = Arnavutluk Başbakanı
|dönembaşı = 5 Ekim 1914
|dönemsonu = 24 Şubat 1916
 
 
'''Esat Paşa Toptani''' (d. 1863, [[Tiran, Arnavutluk|Tiran]], [[Osmanlı İmparatorluğu|Osmanlı]] - ö. 13 Haziran 1920, [[Paris]], [[Fransa]]), Osmanlı Arnavut asker ve siyasetçi. [[Balkan SavasiSavaşları]]'ndan sonra [[Balkan Birliği]]'ne destek vererek, özellikle [[Sırbistan]] yardimiylayardımıyla orta Arnavutluk'ta [[Dıraç]] merkezli [[Merkezi Arnavutluk Cumhuriyeti]] adi verilen bir devlet kurdu.
<ref name="Elsie">[http://www.albanianhistory.net/texts20_1/AH1919.html Robert Elsie, ''Essad Pasha Toptani''] {{en icon}}</ref>
 
==Yaşamı==
Esat Paşa 1863'de [[Tiran]]'ın ileri gelen toprak sahibi ailelerinden olan ToptanıToptani'ler ailesi üyesi olarak doğdu. Eğitimini Osmanlı ordusu subayılığısubaylığı için İstanbul HarbokuluHarp Okulu'nda yaptı. [[II. Abdülhamit]] tarafından Yanya Jandarma Komutanlığına atandı. [[Türk-Yunan Savaşı]]`nda (1897) gösterdiği yararlılıktan ötürü paşalığa yükseltildi. Fakat bu dönemde Arnavutluk'da isim yapmış olan ağabeyi "Gani Bey Toptani"'nin politik nedenlerle öldürülmesi dolayısıyla 1908'de Meşrutiyet hareketine katıldı.
 
[[İkinci Meşrutiyet]]`ten sonra [[Draç]]`tan mebus seçildi. [[31 Mart İsyanı]]'ndan sonra 27 Nisan'da II. Abdülhamit`e tahttan indirildiğini bildiren kurulda yer aldı. [[Arnavutluk]]`'a tanınan ayrıcalıkların şiddetli savunucusu oldu.
 
[[Balkan Savaşı]] sırasında [[İşkodra Savunması]]'na katıldı. Kale komutanı [[Hasan Rıza Paşa]]`yı öldürterek, [[İşkodra]]`nın [[Karadağ]] ordusunun eline geçmesinde önemli rol oynadı. Esad Paşa komutası altında bulunan tüm silahlı birlikleriyle İşkodra'dan ayrılmasına izin verildi.
1912 güzünde Sırbistan orduları [[Elbasan]], Tiran, ve Draç'ı ellerine geçirdiler. Aralık 1912'de Birinci Balkan Savaşını sona erdiren Londra Konferansı toplandı ve bundan sonra imzalanan 1913 Londra Anlaşması'na göre Arnavutluk'un ne olacağı (Avusturya-Macaristan, Birleşik Krallık, Fransa, Almanya, Rusya ve İtalya'dan oluşan) "Büyük Avrupa Güçleri" tarafından karara alınması kabul edildi. Kurulan "Büyük Avruapa Güçleri Elçiler Komisyonu" 1912-1913'de bir bağımsız Arnavutluk ülkesi ve devleti kurulmasına karar verdi. 1913'de kurulan bağımsız Arnavutluk'un devlet başkanlığına Alman asıllı Wied'li Wilhelm atanması kabul edildi. Bu güçlü ülkelerin müdahalesinin devam etmesi ve yeni Arnavutluk devlet idare daireleri kuruluncaya kadar idare görevi yapmak için 28 Temmuz 1919'da Avalonya merkezli 7 üyeli bir "Uluslararası Kontrol Komisyonu" kuruldu. Bu güçler 17 Aralık 1913'de "Floransa Protokolu" adlı bir belge ile yeni bağımsız Arnavutluk devleti sınırlarını tayin ettiler. Sırbistan ordularının işgalinde bulunan Arnavutluk şehirleri ve özellikle İşkodra'yı Sırp desteği ile eline geçiren Karadağ'ın tutumu gözden geçirilip, sonunda İşkodra dahil, Arnavutluk şehirlerini işgal eden Sırp ve Karadağ güçlerinin buralardan çıkartılmasına karar verildi. <ref name="balkania">[http://balkania.tripod.com/resources/history/kosovo_chronicles/kc_part2e.html] {{eng icon}}</ref>
 
28 Kasım 1912'de [[İsmail Kemal Vlora]] idaresinde [[Avlonya]]'da, geçici Arnavutluk Cumhuriyeti hükümeti kuruldu. Bu hükümet Avusturya-Macaristan tarafından tutulmaktaydı.
 
Sırbistan Arnavutluk'un kuzey bölgelerine gözünü dikmişti ve kuzey Arnavutluk bir tarafsız lımanın Sırbistan'a verilmesini istemekteydi. Ayrıca Sırbistan'ın eline geçirdiği Kosova bölgesinde çoğunluğu olan Arnavutlar Hıristiyan Sırpların idaresinden çok hoşnutsuzdular. Avusturya-Macaristan yardımıyla Arnavutluk geçici hükümeti yeni milisler kurmaya başladılar ve bu milisler Bulgaristan "komitacı"'larından destek de aldı. Hatta Eylül 1913'de bu milisler Kosova içlerine girdiler ama Prizen'de iki Sırp tümeni tarafından yenilerek geri püskürtüldüler. <ref name="balkania"/>
Wied'li Wilhelm 7 Mart'ta Arnavutluk geçici başkenti olan Draç'a geldi ve bir hükümet kurmaya başladı. İlk başbakan olarak [[Turhan Paşa]] atandı ve Turhan Paşa hükümeti soylu ve Turhan Paşa gibi Osmanlı devletinde görev görmüş Arnavutlardan oluşmaktaydı. Bu hükümette Esat Paşa Toptani Savunma Bakanlığı ve Dışişleri Bakanlığı yaptı. Bu sırada Yunanistan güney Arnavutluk'u "Kuzey Epir" sayarak 28 Şubat 1914'de "Kuzey Epir Otonom Devleti" isimli bir kukla devlet kurarak işgal etmeye başladı. Bu Kral ve hükümeti kurulması ile büyük Avrupa devletlerinin müdahale ve talepleri ile Hiristiyan bir kral idaresinden hoşlanmayan özellikle müslüman merkezî Arnavutluk'ta büyük karışıklıklar çıktı. Çok geçmeden Prens Weid'li Wilhem ile Esat Paşa'nın arası açıldı. Esat Paşa Toptani'nin bu isyanlari desteklediği ve hatta bir komplo bile hazırladığı gerçeği ortaya çıktı. Mayıs 1914'de Esat Paşa bir Hollanda'lı subay altında bir milliyetçi Arnavut birliği tarafından komplo hazırlama suçu ile tutuklandı; yargılanip idama mahkum edildi. Fakat İtalyan Hükümeti'nin müdahalesi ve ısrarı üzerine idam edilmeyip ülkesinden atıldı.
 
Sürgün olarak Esat Paşa İtalyaedilerek [[Roma]]'da yaşamaya başladı. Bir HıristiyanHristiyan Kralın kendilerini idare etmesinden hiç hoşlanmayan musluman Arnavutlar arasinda Arnavut Kralı Wied'li Wilhelm aleyhinde ortaya çıkan karışıklık Esat Paşa'nın sürgününden sonra da devam etti. Ülkenin bir HıristiyanHristiyan kral tarafından idare edilemiyeceğiedilemeyeceği iyice anlaşıldı. Diğer taraftan [[I. Dünya Savaşı]] çıktıktan sonra, o zaman kadar Wied'li Wilhelm'e mali yardımda bulunan Avusturya-Macaristan Arnavutluk'un savaşa İtilaf Devletleri taraflısitaraflısı girmesini talep edip eğer girmezse hemen mali yardımlariyardımları keseceklerini bildirdi. Bu baskılarla ülkeyi idare edemeyeceğini anlayan Wied'li Wilhelm savaşın başlamasından dört hafta sonra Arnavutluk Kralı görevinden ayrıldı. Prens Wilhelm İtalyan hükümeti'nin sağladığı bir İtalyan Donanması yatıyla Venedik'e kaçtı ve çok geçmeden ona bağlı olan hükümet üyeleri de Arnavutluk'tan ayrıldılar.
 
Bu savaş başlaması ile Arnavutluk sınırlarını belirlemek için kurulmuş "Hudut Yeniden Belirleme Komisyonu"'da işini durdurup o zamanki sınırların uluslararası sınırlara dönüşmesine neden oldu. Bundan ne Kuzey Arnavutluk'a göz diken Sırbistan, ne güneyde kuzey Epir bölgesine göz diken Yunanistan ve de Avrupa'da yeni bir koloni isteyen İtalya memnun oldu.
"Luşnce Kongresi" tarafindan yeni kurulan hükümetin içişleri baklani olan [[Ahmet Zogu]] Mayıs sonunda Esat Pasa'ya temsilciler göndererek onu devlet ve hükümet başkanlığı alarak Arnavutluk'u kendi idaresi almaya çalışma hevesini kırmaya çalıştı. Bu arada yeni kurulan ordu da Esat Paşa taraftarları aleyhinde bir askeri kampanyaya başladı.
 
Esat Paşa "Luşnce Kongresi" taraftarı bir Arnavut öğrenci olan Avni Rüstemi tarafından 13 Haziran 1920 tarihinde Paris'te Hotel Continental önünde öldürüldü. Bu suikastçı onun Sırbistan'ın ve yeni kurulan Yugoslavya'nın bir kuklası olduğuna ve Arnavutluk'a ihanet ettiğine inanmıştı. Esat Pasa taraflılarının kurduğu "Halk Meclisi" onun öldürülmesinden birkaç gün önce Esat Paşa'yı Arnavutluk Kralı olarak ilan etmişlerdi. Esat Paşa Toptani'nin cenazesi bir Sırp askeri merasimiyle Paris'te bulunan Sırp Askeri Mezarlığı'na gömüldü.
 
==Kaynakça==
{{Kaynakça}}
[http://en.wikipedia.org/wiki/Essad_Pasha_Toptani Ingilizce Wikipedia "Essad Pasha Toptani " maddesi] {{en icon}}
 
==Dış bağlantılar==
 
* [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/192820/Essad-Pasa-Toptani. Encyclopædia Britannica Online "Essad Paşa (Toptani)" maddesi] {{en icon}}
* [http://www.albanianhistory.net/texts20_1/AH1919.html Robert Elsie, ''Essad Pasha Toptani''] {{en icon}}
 
 
{{Commons category|Essad Pasha}}
72.971

değişiklik