"Ankara (isim)" sayfasının sürümleri arasındaki fark

((v5) G_Ş1 Uyarı1)
 
== Galatya ==
6. yüzyıl Bizans tarihçisi [[Stephanos Byzantinos]], coğrafya sözlüğünde M.Ö. 2. yüzyılda [[Aphrodisias'lı Apollonius]]'a dayandırarak Ankara'nın kuruluşuna dair bilgiler vermektedir. Bu bilgilere göre M.Ö. 278'de [[Anadolu]]'ya gelen [[Galatlar]], [[Pontus]] kralı [[I. Mitridat Ktistes|Mitridat]] ile birlikte [[Antik Mısır|Mısır]]'a karşı bir savaşa girer, onları yenerek denize kadar sürerler ve Mısırlıların gemilerinden aldıkları çapaları zafer belgesi olarak beraberlerinde yurtlarına getirirler. Galatlar, bu başarıları üzerine onlara verilen topraklar üzerinde bir kent kurarak adını da ''çapa'' anlamına gelen ''Ankyra'' koyarlar. <ref name="Ansiklopedi">Görsel Büyük Genel Kültür Ansiklopedisi, 1984 baskısı cilt 1 , sayfa 638 </ref> Ankara'da MÖ 240 veya 239 yılında [[Selevkos]] İmparatoru [[Selevkos II Kallinikus]] ile kardeşi [[Antiokus Hieraks|Antiokus]] arasındaki çarpışma ''[[Ankyra Muharebesi]]'' olarak tarihe geçmiştir.<ref>{{Cite webWeb kaynağı| url = http://www.historyofwar.org/articles/battles_ancyra.html | başlık = Battle of Ancyra, 240 or 239 B.C. | erişimtarihi = 26-12-2008 | yazar = Rickard, J }}</ref>
 
== Roma İmparatorluğu ==
[[Dosya:Gallienus Ankyra.jpg|thumb|right|200px|Roma imparatoru [[Gallienus]] (253-268) zamanında basılmış bir sikkede MHTPOΠOΛEΩC BN ANKYPAC (''Metropoleos BN Ankyras''; BN, "bis neokoros"un kısaltmasıdır) yazıyor]]
 
Ankyra'nın nasıl adlandırıldığını Ankyra'da basılmış sikkelerdeki ibarelerden izlemek mümkündür.<ref name="snibble.org">{{Cite webWeb kaynağı| url = http://www.snible.org/coins/hn/galatia.html | başlık = Galatia | erişimtarihi = 26-12-2008 }}</ref>
Roma istilasını izleyen yıllarda Ankyra ismi sikkelerde görülmedi. İşgal sonrasında Galatya, Roma resmî terimiyle bir [[koinon]], yani bir birlik idi, Ankyra da bu koinonun resmî kimliği olmayan büyük bir kenti idi. O dönem Ankyra'da sikkeler basılır ama üzerlerinde ΚΟΙΝΟΝ ΓΑΛΑΤΙΑΣ veya ΤΟ ΚΟΙΝΟΝ ΓΑΛΑΤΩΝ (Galatya Koinon'u) yazardı.<ref name="snibble.org"/> Galatya resmen bir Roma eyaleti olduktan sonra Ankyra, [[Augustus]] zamanında saygıdeğer anlamına gelen ''[[Sebaste]]'' adı ile onurlandırıldı. Diğer iki eski Galatya şehri [[Pessinus]] ve [[Tavium]]'a da aynı onursal isim verildiğınden Ankyra için bu ada bir de ''Tectosagon'' (şehre eskiden sahip olan [[Tektosaglar|Galat boyunun]] adı) eklendi ve bunun ardından basılan sikkelerde ΣΕΒΑΣΤΗΝΩΝ ΤΕΚΤΟΣΑΓΩΝ (Sebastenon Tektosagon) ibaresi yer aldı. M.S. 80 yılında basılan sikkelerde ''Sebastene Tektosages'' yazılmasına karşın Ankyra yazılı değildi, zira Ankyra hâlâ bir [[polis (şehir)|polis]] (şehir) değildi.<ref>{{kitap belirt |başlık=A Dictionary of Greek and Roman Geography | yıl=1878 | sayfalar=134 | url=http://books.google.com/books?id=UDIGAAAAQAAJ | yazar=William Smith | yayımcı=J. Murray | |}}</ref> Ancak, sonraki yüzyıllarda Ankyra gittikçe önem kazandı ve bu durum basılan sikkelerde şehrin adından da anlaşılabilmektedir.
 
 
=== Telaffuz ve transliterasyon ===
Ἄγκυρα kelimesi klasik [[Yunanca]] telaffuzla 'Anküra' okunur, [[Koini]] ve [[Bizans]] Yunancasında bu, 'Ankira' olarak değişmiştir.<ref>{{Cite webWeb kaynağı| url = http://en.wiktionary.org/wiki/%E1%BC%8C%CE%B3%CE%BA%CF%85%CF%81%CE%B1 | başlık = Wiktionary'de Ἄγκυρα | erişimtarihi = 20 Ocak 2009 }}</ref> (Modern Yunanca'da ise 'Angyira' okunur<ref>{{kitap belirt | başlık=English Derivatives from the Greek New Testament | yazarlar= Charles Van Der Pool | sayfalar=171 | yayımcı = The Apostolic Press | yıl= 1992 |
url= http://books.google.com/books?id=0RcGQRl0deYC&pg=PT7&dq=A%CE%B3%CE%BA%CF%85%CF%81%CE%B1#PPT7,M1}}</ref>) [[Yunan harfleri]]nden Latin harflerine [[Transkripsiyon (dilbilim)#Transkripsiyon ve transliterasyonun farkı|transliterasyonu]] yapıldığında Batılı kaynakların bazılarında ''Ankyra'', bazılarında ise ''Ancyra'' olarak yazılır.
 
Şehrin adı, klasik [[Latince]] kaynaklarda ''Ancyra'' olarak yazılmıştır.<ref> Örneğin, {{Cite webWeb kaynağı| url = http://la.wikisource.org/wiki/Naturalis_Historia/Liber_V | başlık = Naturalis Historia | erişimtarihi = 20 Ocak 2009 | yazar = Gaius Plinius Secundus }}</ref> Klasik Latince'de 'Ankira' olarak telaffuz edilen Ancyra'nın, [[Halk Latincesi]] ve ondan türeyen [[Roman dilleri]]nde telaffuzu 'Ansira'ya dönüşmüştür.<ref>{{Cite webWeb kaynağı| url = http://en.wikipedia.org/wiki/Vulgar_Latin#Consonants | başlık = Vulgar Latin - consonants | erişimtarihi = }}{{Cite webWeb kaynağı| url = http://www.merriam-webster.com/cgi-bin/audio.pl?gganka02.wav=Ancyra | başlık = Merriam Webster sözlüğünde Ancyra'nın İngilizce telaffuzu | erişimtarihi = 20 Ocak 2009 }}</ref> Almancaya geçen Eski Yunanca sözcüklerde ise k harfi korunmuştur, dolayısyla ''Ankyra'' 'Ankira' olarak okunur.<ref>{{kitap belirt | başlık=The Encyclopedia Americana: A Universal Reference Library Comprising the Arts and Sciences, Literature, History, Biography, Geography, Commerce, Etc., of the World | yazarlar= Frederick Converse Beach, George Edwin Rines | sayfalar=11 | yayımcı = Scientific American Compiling Dept. | yıl= 1904 |url= http://books.google.com/books?id=nmUMAAAAYAAJ&pg=PA11-IA1&lpg=PA11-IA1&dq=Ankyra#PPA11-IA2,M1| erişimtarihi= 20 Ocak 2009 }}</ref>
<br clear=all>
 
 
Bu mücadele Araplar tarafından da [[Battal Gazi Destanı]]'nda anlatılmıştır.
Battal Gazi destanında şehrin adı Mamuriye olarak geçer. Battal Gazi, 8. yy'da [[Emevi]] döneminde yaşamıştı. 11. yy'da yazılan [[Dânişmendnâme]] de Battal Gazi destanına değinir. Her iki destanda da Mamuriye, Engüri ve Engüriyye adları eş anlamlı kullanılmıştır.<ref>{{Cite webWeb kaynağı| url = http://www.aliakar.com/paylasim1.html | başlık = BİR DÂNİŞMENDNÂME NÜSHASI: MİRKÂTÜ’L-CİHÂD | erişimtarihi = 12-20-2008 | yazar = Ali AKAR }}</ref><ref>{{dergi belirt |başlık=TÜRK KÜLTÜRÜNDE DESTAN VE BATTAL GAZİ DESTANI |yazar=Necati Demir, Mehmet Dursun ERDEM | dergi=Turkish Studies |cilt=1 |sayfalar=106-159 |yıl=2006 |url= http://www.turkishstudies.net/sayilar/sayi1/7necatidemir-mderdem.pdf }}</ref><ref>{{dergi belirt| başlık=Alawi Syncretism = Beliefs and Traditions in the Shrine of Hüseyin Gazi. | yazar=Hüseyin Türk |dergi=Journal of Religious Culture
|cilt=69 |sayfalar=1-15 |yıl=2004 | url=http://publikationen.ub.uni-frankfurt.de/volltexte/2007/5006/pdf/relkultur69.pdf }}</ref>
 
Aynı dönemde Arap kaynaklarında [[Ankara Kalesi]]'nin adı "Kal'at üs-Selâsil"dir.<ref name="konyali">{{kitap belirt | başlık=Tarih hazinesi | yazar= Ibrahim Hakkı Konyalı | yayımcı= Ülkü Kitap Yurdu.| yıl= 1951| url=http://books.google.com/books?id=KRRIAAAAMAAJ&dq=Kalesi+Selasil&q=Selasil&pgis=1}}
</ref> Arapça ''Selasil'', zincirler (''silsile'' nin çoğulu) demektir,<ref>{{Cite webWeb kaynağı| url = http://www.sevde.de/OsmanliTurkcesiSozlugu.pdf | başlık = Osmanlıca Türkçe Sözlük | erişimtarihi = 26-12-2008 }}</ref> yani kalenin o zamanki adı, Zincirler Kalesi anlamına geliyordu. Şehrin kalesinin kapısında bulunan muazzam örme zincirler gündüz kaldırılır, gece bir perde gibi indirilirdi.<ref>{{Cite webWeb kaynağı| url = http://www.atsizcilar.com/karamanli-nisanci-mehmed-pasa24.htm | başlık = Osmanlı Sultanlar Tarihi | erişimtarihi = 26-12-2008 }}</ref> Kalesinden dolayı şehir de "Beldet üs-Selâsil", yani zincirler beldesi olarak anılıyordu.<ref name="konyali"/> Şehir için Ma'muriye-i Selâse (zincirli bayındır yer) adı da kullanılmıştır.<ref>{{kitap belirt |başlık=Anadolu'da Alevîler ve Tahtacılar | yazarlar= Yusuf Ziya Yörükân, Turhan Yörükân | yayımcı=T.C. Kültür Bakanlığı | yıl=1998 | sayfalar= 79 | url = http://books.google.com/books?lr=&ei=OaJwSf6_N6a-MoaTtbcM&client=firefox-a&id=MrRpAAAAMAAJ&dq=Eng+r+&q=Eng%C3%BCr%C3%BC&pgis=1#search_anchor
}}</ref>
 
12. yüzyılda [[Türkmenler]]in gelmesiyle Batılı kaynaklarda şehir Angora diye anılmaya başlanır. Ankara'ya has olan [[Ankara keçisi]], [[Ankara kedisi]], [[Ankara tavşanı]] da, Batı ülkelerinde Angora keçisi, Angora kedisi ve Angora tavşanı olarak bilinir. Angora, ayrıca, Batı dillerinde Ankara tavşanından elde edilen yünün, Rusça'da ise Ankara keçisinden elde edilen [[tiftik|tiftiğin]] (moher) adıdır.
 
[[Anadolu Selçuklu Devleti]]'nde, Ankara ismi sikkelerde ilk olarak [[II. Kılıçarslan]]'ın oğlu Ankara Meliki [[I. Rükneddin Mesud|Mesud Şah]] (1095-1156) tarafından kullanılmıştır.<ref>{{Cite webWeb kaynağı| url = http://www.eroncoins.com/selcuklu/mesudsah.html | başlık = MESUD ŞAH 582-600 H. | erişimtarihi = }}</ref> 582-600 [[Hicri Takvim|H.]] tarihleri arasında Ankara darplı sikkeleri vardır. Daha sonra [[II. Gıyaseddin Keyhüsrev|II. Keyhüsrev]] 1237-1243 tarihlerinde Ankara darplı sikkeler basmıştır. Son olarak [[II. İzzeddin Keykavus|II. Keykavus]] H. 655 ([[Miladi Takvim|M.]] 1257) tarihli Ankara darplı sikke basmıştır. Selçuklu adına başka Ankara darplı sikke basılmamıştır.<ref>{{kitap belirt |başlık=Türkiye Selçuklu Sikkeleri 1 (I. Mesud'dan I. Keykubad'a Kadar) 510 - 616 / 1116 - 1220 |yazar= Şevki Nezihi Aykut | yayımcı= Seçil Ofset | yer = İstanbul | yıl = 2000 | isbn=975-94009-0-X }}</ref><ref>{{kitap belirt |başlık=Türkiye Selçuklu Sultanları ve Sikkeleri |yazar=Halit Erkiletlioğlu, Oğuz Güler |yayımcı=Erciyes Üniversitesi Yayınları |yer=Kayseri |yıl=1996 }}</ref><ref>{{kitap belirt |yazar=İbrahim Artuk ve Cevriye Artuk | başlık= İstanbul Arkeoloji Müzeleri Teşhirdeki İslami Sikkeler Kataloğu |yer=İstanbul |yıl=1971 |yayımcı=Milli Eğitim Basımevi }}</ref>
 
== İlhanlı Devleti ==
[[Dosya:Ilhanli Gazan Enguriye 699.jpg|thumb|right|200px|[[İlhanlı]] hükümdarı [[Mahmud Gazan]] (1295-1304) tarafından Engür'de basılmış gümüş sikke. Önde: "KELİME-İ TEVHİD" ortada "DURİBE ENGÜR" (Engür'de darbedildi), etrafında "... TİS'A TİS'İN ...". Arkada : "TEGRİİN KUCUNDUR GAZAN MAHMUD DELEDKEGÜLÜK SEN"]]
1243 [[Kösedağ Savaşı]]'nın ardından [[Moğollar]] Anadolu'yu istila ettiler. [[Büyük Selçuklu Devleti]]'nin yıkılmasından sonra Anadolu'nun büyük kısmı [[İlhanlılar]]ın eline geçti. İlhanlı hükümdarı [[Mahmud Gazan]] bir zamanlar Selçuk Sultanı’nın hâkimiyetinde olan Anadolu şehirlerinde kendi adına İlhanlı sikkelerini darbettirmiştir.<ref>{{Cite webWeb kaynağı| url = http://www.turknumismatik.org.tr/turkish/yayinlar/bultenler/bulten1500/B1500_M02.html | başlık = Hamidoğullarına Ait Bir Dirhem | erişimtarihi = 26-12-2008 }}</ref> Bu dönemde Mahmud Gazan tarafından Engür, onun halefi [[Ebu Said Bahadır|Ebu Said]] tarafından da Engüriye yazan sikkeler basılmıştır.<ref>{{Cite webWeb kaynağı| url = http://www.eroncoins.com/ilhanli/katalog/ke1027.html | başlık = Kamil Eron sikke kolleksiyonunda Gazan Mahmud Engür sikkesi | erişimtarihi = 26 Aralık 2008 }}</ref><ref>{{Cite webWeb kaynağı| url = http://www.eroncoins.com/ilhanli/katalog/ke1048.html | başlık = Kamil Eron sikke kolleksiyonunda Ebu Said Han Engüriye sikkesi | erişimtarihi = 12 Ocak 2008 }}</ref>
 
<br clear=all>
 
== Osmanlı Devleti ==
Engürü ve Engüriye adları Osmanlı döneminde de kullanılmaya devam edildi. [[Osmanlı Devleti]]'nin kuruluş yıllarını anlatan [[Tevarih-i Al-i Osman]]'da, [[Tatarlar]]a karşı savaşmak için [[Ertuğrul Bey]]'in [[I. Alaeddin Keykubad]]'a yardımını sunmasının karşılığı olarak, kendisine [[Söğüt, Bilecik|Söğüt]] bölgesinin verildiği, bunun üzerine Ertuğrul Bey ve [[aşiret]]inin yürüyüp Engüri'ye gittikleri yazar.<ref>"Sultan Alâaddin Karaca Hisar ile Bilecük arasında Sögüdi bunlara yurt gösterdiler. Domalıc Dağını ve Ermeni Belini. Bunlara yayla verdiler. Sarı Yatı atasına geldi. Bu habarı verdi. Er Dunrıl Gazi dahı kabul etdi. Ol vaktin yürüb Engüriye geldiler." {{Cite webWeb kaynağı| url = http://www.atsizcilar.com/asikpasaoglu-ahmet-asiki_tevarih-i-ali-osman2-11.htm | başlık = Bâb-ı Esâmî-i Nesl-i Âl-i Osman | erişimtarihi = 26-12-2008 }}</ref>
 
[[Evliya Çelebi]], [[Seyahatname (Evliya Çelebi)|seyahatnamesinde]] (1648) şehre Engürü denildiğini belirtirken "Padişah defterhanesinde adı Ankara’dır." diye ekler.<ref name="Evliya"/>. Örneğin, 16. yy'a ait çeşitli resmî evraklarda Ankara (انقره) adı geçmektedir.<ref>{{Cite webWeb kaynağı| url = http://www.yesevi.edu.tr/bilig/biligTur/pdf/29/6_29.pdf | başlık = XVIII. Yüzyılın İkinci Yarısında Ankara Sancağındaki Mâlikâne-Mukataalara Dair Bazı Bilgiler | erişimtarihi = 12-15-2008 | yazar = Deniz KARAMAN }}</ref><ref>{{dergi belirt| yazar=Erdoğan, E. | yıl= 205 | dergi=Gazi Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi | sayfalar= 249-262 | başlık= Tahrir defterlerine göre Ankara sehri yerleşimleri | url= http://www.kefad.gazi.edu.tr/2005.1/249-262.pdf.pdf }}</ref> Aşağıda sikkelerle ilgili bölümde görüleceği üzere, [[II. Beyazıd]] döneminden itibaren darp edilen [[sikke]]lerde Ankara adı kullanılmaya başlanmıştır.
 
Ankara'nın resmî ad olmasına rağmen, halk arasında Engürü olarak bilinirdi.
[[Ermenice]]'nin Ankara [[şive]]sinde de kentin adı ''Engür'' <ref>{{Cite webWeb kaynağı| url = http://www.uwm.edu/~vaux/ankara.pdf | başlık = The Armenian Dialect of Ankara | erişimtarihi = 11-12-2008 | yazar = Bert Vaux }}</ref> veya Angürya<ref>{{kitap belirt| başlık=E.J. Brill's First Encyclopaedia of Islam, 1913-1936 |yazar=Martijn Theodoor Houtsma, T W Arnold, A J Wensinck |yayımcı=BRILL |yıl=1993 |isbn=9004097961 }}></ref> idi. 1791'de yayımlanan bir yasaknâmede, kadınların "Engürü şalisinden" (Ankara tiftiğinden yapılma bir cins ince kumaş) entari giyinmeleri kadınların vücut hatları belli oluyor diye yasaklanmıştı<ref>{{Cite webWeb kaynağı| url = http://cws.emu.edu.tr/en/conferences/2nd_int/pdf/safiye%20akdeniz.pdf | başlık = Tanzimat dönemi edebiyatçılarının kadın problemine yaklaşım biçimleri | erişimtarihi = | sayfalar = 4 | yazar = Safiye Akdeniz }}</ref> Aşağıda verilen [[halk edebiyatı]]ndan alıntılar ve seyahatname alıntılarında görüleceği üzere Engürü kullanımı (ve benzerleri) Ankara adının resmîleşmesinden sonra uzun bir süre devam etmiştir.
 
=== Sikkelerde Ankara ===
Madenî paralar şehrin resmî adının ne olduğunu gösterir. [[II. Murad]] döneminde [[sikke]]lerin basıldığı Anadolu'daki darphaneler arasında Ankara da bulunmakta idi.<ref>{{kitap belirt|başlık=A Monetary History of the Ottoman Empire| yazar= Şevket Pamuk | yayımcı = Cambridge University Press | yıl = 2000 | isbn= 0521441978, 9780521441971}}</ref> Engüriye adı II. Murad (1421-1451) [[mangır]]larında belirmektedir.<ref>{{kitap belirt| başlık=E.J. Brill's First Encyclopaedia of Islam, 1913-1936 |yazarlar=Martijn Theodoor Houtsma, T W Arnold, A J Wensinck|yayımcı=BRILL|yıl=1993 | http://books.google.com/books?id=GEl6N2tQeawC&pg=PA354 | sayfa=354 | isbn=9004097961}}></ref> Ankara'da basılan sikkelerde, [[II. Mehmet]]'e kadar Engüriye, onu izleyen [[II. Beyazıd]]'dan sonra ise Ankara yazardı.
 
Ankara darphanesinde Ankara ismi II. Bayezid döneminde, [[Hicrî]] 886'dan ([[1508]]'den) sonra basılmaya başlandı.<ref>{{Cite webWeb kaynağı| url = http://www.forumancientcoins.com/board/index.php?topic=19100.0 | başlık = Ottoman Coins (A first guide) | erişimtarihi = 12-15-2008 }}</ref><ref>{{kitap belirt|başlık=MONEDA OTOMANĂ ÎN MOLDOVA (1512-1603) (Moldova'da osmanlı paraları, 1512-1603) | yazar=Boldureanu Anuţa| sayfalar=23| yayıncı=ACADEMIA DE ŞTIINŢE A REPUBLICII MOLDOVA INSTITUTUL DE ARHEOLOGIE ŞI ETNOGRAFIE (Moldova Cumhuriyeti Bilimler Akademisi Arkeoloji ve Etnografi Enstitüsü) | yıl=2005| yer=Kişinev | url= http://www.cnaa.acad.md/files/theses/2005/3104/anuta_boldureanu_thesis.pdf | sayfalar= 23}}</ref><ref>{{Cite webWeb kaynağı| url = http://www.eroncoins.com/index-en.html | başlık = Eron coins | erişimtarihi = 12-15-2008 }}</ref>
 
=== Halk edebiyatında ===
 
[[Firdevsi-i Rumi|Firdevsi-i Rûmî]] tarafından (1481-1521 yılları arasında) yazılan ''[[Velayet-nâme-i Hacı Bektâş Velî]]'' isimli el yazmasında Engürü ismi geçer. Eserde, Sultan [[I. Alaeddin Keykubad|Alâaddin Keykubad]]'ın Moğollar’a “[[Aksaray]]’dan Engürü’den tâ [[Sivas]]’a” kadar olan bölgeyi verdiği yazar.<ref name="velayetname">{{Cite webWeb kaynağı| url = http://www.hbektas.gazi.edu.tr/portal/html/modules.php?name=News&file=friend&op=FriendSend&sid=671 | başlık = VELAYET-NAME-I HACI BEKTAS VELIYE GORE ANADOLUNUN FETHI | erişimtarihi = 11-12-2008 | yazar = Bekir Biçer }} </ref>
 
Kezâ, Evliya Çelebi, 1648'de Ankara ziyaretinden bahsederken, gençliğinde "Engürüde Er yatır/Rumda Sarı Saltık" diye [[şarkı]] söylediğini belirtir.<ref>{{kitap belirt| yazar= Robert Dankoff| başlık=An Ottoman Mentality |yayinevi=BRILL|sayfalar=43| yıl= 2004 |url= http://books.google.com/books?id=6ZRx2UZOtFkC }}</ref>
 
17. yy'da yaşamış [[Karacaoğlan]] da bir [[türkü]]sünde "Çıktım seyreyledim [[Niğde]]’yi [[Bor, Niğde|Bor]]’u / Acap gezsem ela gözlüm var m’ola / Güzeller durağı [[Tokat]], Engür’ü / Acep gezsem ela gözlüm var m’ola" der.<ref>{{Cite webWeb kaynağı| url = http://turkoloji.cu.edu.tr/CUKUROVA/sempozyum/semp_2/gunay.pdf | başlık = XVII. yüzyıl şairi Cukurovalı Karacaoğlan ile ilgili bir değerlendirme | erişimtarihi = 26-12-2008 }}</ref>
 
Halk edebiyatındaki Engürü kullanımına karşın, [[İstanbul]]lu olan [[Kâtip Çelebi]], [[Takvîmü't-Tevârîh]]'te (1648) Ankara kelimesini kullanmıştır.
<ref>{{kitap belirt | başlık = Hans Schiltbergers Reisebuch | yazar= Johannes Schiltberger, Hans Schiltberger| yıl = 1885| url= http://books.google.com/books?id=N4wEAAAAQAAJ | sayfalar= 21, 24}}</ref>
 
1648'de şehri ziyaret eden [[Evliya Çelebi]], [[Seyahatname (Evliya Çelebi)|seyahatnamesinde]] Ankara'yı Unguriye diye yazmıştır.<ref name="Evliya">{{Cite webWeb kaynağı| url = http://www.altindag-bld.gov.tr/UYGULAMA/Tarih/default.asp?bolum=seyahatname | başlık = Evliya Çelebi Seyahatnamesi'nde ANKARA | erişimtarihi = 11-12-2008 }}</ref>
 
17. ve 18. yüzyıllarda Ankara'dan bahseden bazı Batılı seyyahlar da Batılılarca Angora olarak adlandırıldığını belirttikleri şehrin Türklerce adlandırılışını verirler. [[Anglosakson]] yazarlar şehrin yerel adının (muhtemelen [[İngilizce]] telaffuzla) ''Angora'' veya ''Engere'',<ref> 1893 yılında [[Gaius Plinius Secundus]]'nin "Doğa Tarihi" eserini Latince'den İngilizce'ye çevirisinde çevirmen, Ankira adının günümüzde "Angora veya Engere" olduğunu yazar: {{kitap belirt | yazar= Pliny, John Bostock, Henry Thomas Riley | başlık=The Natural History of Pliny |yayımcı= H.G. Bohn | yıl=1893 |url= http://books.google.com/books?id=aVMMAAAAIAAJ|}}</ref> resmen "Angara" olarak ama halk tarafından "Engüre"<ref>Britanyalı tarihçi Pinkerton da, şehrin Türklerin egemenliğine girdikten sonra resmen "Angara" ama halk tarafından "Engüre" olarak adlandırıldığını belirtir: {{kitap belirt|başlık= A General Collection of the Best and Most Interesting Voyages and Travels in All Parts of the World: Many of which are Now First Translated Into English ; Digested on a New Plan | yazar= John Pinkerton| yayımcı=Longman, Hurst, Rees, and Orme| yıl=1811 | url= http://books.google.com/books?id=wY4qAAAAMAAJ }}</ref> ve İngilizce yazılışı ile ''Enguri''<ref name="Ramsay"/> (Türkçe okunuşu ile "Engüri") olarak belirtirler. Başka yazarlar yerel adı Fransızca ''Engur'' (Türkçe "Engür")<ref>Fransız seyyah ve botanist [[Joseph Pitton de Tournefort]] da, 1741'de şehrin Angora veya bazılarının telaffuzu ile Angori olduğunu ama Türklerce Engur olarak adlandırıldığını bildirir: Bkz. Tournefort kitabı</ref> ve ''Angouri'' (Türkçe "Anguri");<ref>{{kitap belirt | başlık= Encyclopédie méthodique: ou par ordre de matières: par une société de gens de lettres, de savans et d'artistes ...| yazar= M. Mentelle | yayımcı=Panckoucke | yıl= 1787 | url=http://books.google.com/books?id=5ARfs4r1rP0C&pg=RA2-PA562-IA1&dq=angouri+Encyclop%C3%A9die+m%C3%A9thodique&lr=&as_brr=3 | sayfalar=562 }}</ref> ve Almanca ''Ankarah'' veya ''Ankurijah''<ref>{{kitap belirt| başlık=Magazin für die neue Historie und Geographie angelegt | yazar= Anton Friedrich Busching| yayımcı = J. J. Curt | yıl = 1771 | url = http://books.google.com/books?id=eME1AAAAMAAJ | sayfalar= 305}}</ref> (Türkçe "Ankara" veya "Ankuriya") olarak belirtir. Bu yazarlar tarafından belirtilen isimlerdeki farklılıklar muhtemelen yerel telaffuzun yabancı dillere aktarılmasındaki ses kaymalarından kaynaklanmaktadır.
|yazar=M. Emin Karahan, Mehmet Turgut |yayımcı=Uşaklılar Eğitim ve Kültür Vakfı
|sayfalar=21 |yıl=2001 |url=http://books.google.com/books?id=B21tAAAAMAAJ&q=angara
}}</ref><ref name="ersanlı">{{dergi belirt | başlık=Naming Turkish Language Politically: Ottoman Language, Sunlanguage, Azerbaijan Language |yazarlar=Busra Ersanli |dergi=Balkan Studies (Etudes balkaniques) | cilt=3 |sayfalar=108-120 |yıl=2004 |url= http://www.ceeol.com/aspx/getdocument.aspx?logid=5&id=F61E172C-72A7-42E6-8F4A-62B5BD419B27 }}</ref> hem de Anadolu'nun başka bölgelerinin [[şive]]sinde<ref>{{Cite webWeb kaynağı| url = http://www.turkiyat.selcuk.edu.tr/pdfdergi/s16/gonen.pdf | başlık = Konya Manilerinde Geçen Yerleşim Birimlerinin Adlarına Bir Bakış | erişimtarihi = 22-12-2008 | yazar = Sinan GÖNEN }}</ref> söylenişi "Angara" olabilmektedir.
 
== Diğer dillerde Ankara ==
[[Latin harfleri]] kullanan diller arasında Ankara adını farklı yazan diller şunlardır: [[Portekizce]] (Ancara<ref>{{Cite webWeb kaynağı| url = http://pt.wikipedia.org/wiki/Ancara | başlık = Ancara maddesi | erişimtarihi = 20 Ocak 2009 | son = [[Portekizce Vikipedi]] }}</ref>), [[Latince]] (Ancyra,<ref>{{Cite webWeb kaynağı| url = http://la.wikipedia.org/wiki/Ancyra | başlık = Ancyra maddesi | erişimtarihi = 20 Ocak 2009 | son = [[Latince Vikipedi]] }}</ref>) ve [[Kürtçe]] (Enqere<ref>{{Cite webWeb kaynağı| url = http://la.wikipedia.org/wiki/Enqere | başlık = Enqere maddesi | erişimtarihi = 20 Ocak 2009 | son = [[Kürtçe Vikipedi]] }}</ref>). 'R' sesi olmayan [[Mandarin Çincesi]]nde Ankara (安卡拉), "Ānkǎlā" ([[Hanyu Pinyin]] yazım sistemiyle) <ref>{{Cite webWeb kaynağı| url = http://www.pin1yin1.com/pinyin?q=%E5%AE%89%E5%8D%A1%E6%8B%89 | başlık = 安卡拉 - Pin1yin1.com | erişimtarihi = 9 Şubat 2009 | dil = İngilizce }}</ref> olarak söylenir.<ref>{{Cite webWeb kaynağı| url = http://en.wikipedia.org/wiki/Names_of_European_cities_in_different_languages:_A | başlık = Names of European cities in different languages: A | erişimtarihi = 29 Ocak 2009 }}</ref>
 
== Popüler etimolojiler ==
 
=== Ankuwa şehri ===
Ankara şehrinin Hitit şehri [[Ankuwa]] (diğer yazılışları ile Ankuva, Ankuvva, Ankuwash) olduğuna dair bazı eski görüşler olmakla beraber,<ref>[[Bilge Umar]] - [http://www.netkitap.com/kitap/13031/turkiyedeki_tarihsel_adlar.htm Türkiye'deki Tarihsel Adlar] - ISBN 975-10-0539-6</ref><ref>{{kitap belirt| başlık=E.J. Brill's First Encyclopaedia of Islam, 1913-1936 | yazar=Martijn Theodoor Houtsma, T W Arnold, A J Wensinck | yıl=1993 | yayımcı=BRILL | sayfalar=22 | url=http://books.google.com/books?id=s5tMi-uGlfwC&pg=PA22&vq=ankuwa&source=gbs_search_r&cad=0_1}}</ref> modern kaynaklar Ankuwa şehrinin ya Yozgat'taki [[Alişar Höyüğü]]<ref>{{Cite webWeb kaynağı| url = http://auhf.ankara.edu.tr/dergiler/auhfd-arsiv/AUHF-1946-03-02-03-04/AUHF-1946-03-02-03-04-takdim.pdf | başlık = Ankara Üniversitesi Rektörü Ord. Prof. Dr. Şevket Aziz Kansu'nun Ankara Üniversitesinin ilk öğretim yılını (1946 — 1947) açış söylevi | erişimtarihi = 24-12-2008 }}</ref><ref>[http://acikarsiv.ankara.edu.tr/fulltext/518.pdf Boğazköy Çivi Yazılı Metinlerinde Geçen Eski Hitit Devri Yerleşim Yerleri Hakkında Elde Edilen Bilgiler] Yüksek Lisans Tezi - Uğur Yanar </ref><ref>{{dergi belirt|başlık=Hittite Imperialism and Anti-Imperial Resistance As Viewed from Alişar Höyük |yazar=Ronald L. Gorny | yıl= 1995 |dergi=Bulletin of the American Schools of Oriental Research | cilt=No. 299/300 | sayfalar=65-89| url=http://www.jstor.org/stable/1357346}}</ref> ya da günümüzde Çorum'a bağlı [[Eskiyapar, Alaca|Eskiyapar]]<ref>{{dergi belirt| başlık=Zippalanda and Ankuwa Once More | yazar= Maciej Popko | yıl=2000 |dergi=Journal of the American Oriental Society | url=http://findarticles.com/p/articles/mi_go2081/is_/ai_n28810361}}</ref> olduğunu savunmaktadır.
 
=== Kral Midas'in bulduğu çapa ===
 
=== Ungür, Farsça üzüm ===
Daha sonraki yüzyıllarda Ankara'nın adıyla ilgili başka açıklamalar da getirilmiştir. Evliya Çelebi, [[Seyahatname (Evliya Çelebi)|seyahatnamesinde]] Ankara için "Mamur yer olup, [[üzüm]]ü çok olduğundan adına Engürü demişler" der.<ref name="Evliya"/> Ungür, [[Farsça]] bir kelime olup üzüm anlamına gelmektedir.<ref>{{Cite webWeb kaynağı| url = http://www.turkishstudies.net/sayilar/sayi4/%C5%9Fahinhatice.pdf | başlık = Câmi‘ü’l-fürs örneğinde XVI. yüzyıl bitki isimleri | erişimtarihi = 11-12-2008 | yazar = Hatice Şahin }}</ref>
 
=== Angarya ===
=== Baykal Gölü'nün ayağı Angara Nehri ===
[[Dosya:Karte_baikal2.png|thumb|200 px|[[Baykal Gölü]]. Angara nehri ve Angarsk, gölün güney batısındalar.]]
[[Baykal Gölü]]'nün adı Türkçedir, "zengin göl" anlamındadır.<ref>{{Cite webWeb kaynağı| url = http://chestofbooks.com/travel/reference/World-Gazetteer/Baikal.html | başlık = Concise Gazetteer Of The World / Baikal | erişimtarihi = 27 Ocak 2009 }}</ref> Bu göle [[Yukarı Angara Nehri|Yukarı Angara]] ve [[Turka Nehri|Turka]] ırmakları dökülür, gölün suları [[Angara Nehri]] tarafından boşaltılır.<ref>Ana Britannica, Cilt: 3, Sayfa: 474</ref> Gölün kıyısındaki sahalarda ise Türklere ait birçok kalıntı bulunmuştur.<ref>Meydan Larousse, Cilt: 2, Sayfa: 220.</ref>
 
1930'lu yıllarda [[Mustafa Kemal Atatürk|Atatürk]] tarafından desteklenen [[Güneş Dil Teorisi]]'ne göre tüm diller [[Orta Asya]]'dan kaynaklanmaktaydı. 1937'deki İkinci Tarih Kongresi'nde [[İbrahim Necmi Dilmen]], ''Güneş Dil Teorisinin Tarih Tezinde Yeri'' adlı sunumunda, Baykal Gölü'nü [[Yenisey Nehri]]ne bağlayan Angara nehri ile, Ankara şehrinin yakınındaki [[Ankara Çayı]] arasındaki isim benzerliğine dayanarak "[[su]]" kavramı ile Ankara arasında bir bağlantı olması gerektiğini öne sürmüştü.<ref name="ersanlı"/>
286.376

değişiklik