"Kolomb öncesi Amerika" sayfasının sürümleri arasındaki fark

k
genel imla, noktalama hataları, şablon ekleme, ref.düzenleme, vb., replaced: r.1 → r. 1, içersinde → içerisinde
k (genel imla, noktalama hataları, şablon ekleme, ref.düzenleme, vb., replaced: r.1 → r. 1, içersinde → içerisinde)
Amerika’nın ilk yerlileri tarım üretiminde ilerlemiş ve mısır hasadında ustalaşmışlardı. Yerlilerce yetiştirilen diğer ürünler arasında patates, domates, kabak, biber, bezelye, ananas, tatlı patates, çikolata, vanilya, soğan, yer fıstığı, çilek, böğürtlen, papaya, avakado sayılabilir. Dünyada bugün bilinen sebze ve meyvelerin üçte ikisi Amerika kaynaklıdır.
Yerli halklar ateşi keşfettikten sonra çok amaçlı olarak kullanmışlardır. Doğal yangınların etkisini taklit etmek ve tarımsal arazi açmak için ormanlar yapay yangın çıkartılarak temizlenmiş, böylece hem bitkileirn kolay yetişebileceği tarımsal arazi ortaya çıkartılmış hem de ulaşım kolaylığı sağlanmıştır. Böylelikle Kuzey Amerika’daki kolomb öncesi ovalar ortaya çıkmıştır.
Asya, Afrika ve Avrupa kadar yoğun olmasa da Amerikalı yerli halklar da büyükbaş hayvanlara sahiptiler. Orta Amerika ve Meksika’da geyik evcilleştirilmiş , et ve süt ihtiyacı için kullanılmıştır. And Dağlarındaki uygarlıklar aynı işlev için [[lama]] ve [[deve]]gillerden [[alpaka]]ya sahiptiler. Burada domuz yetiştirilmiş, Orta ve Güney Amerika’da et kaynağı olarak iguana da tüketilmiştir. 15.yüzyıla gelindiğinde mısır artık Meksika ve Missisipi’ye kadar yayılmıştır. Patates İnkalara özgü olarak kalırken, çikolata ise Aztekler tarafından üretilmekteydi.
 
== Diller ==
[[Amerika yerlileri]]nin dilleri [[Joseph Greenberg]] (1915-2001) tarafından ilk olarak 1960 yılında kurgulanan daha sonra 1987 yılında da revize edilen sınıflandırmaya<ref>Joseph H. Greenberg & Merritt Ruhlen (2007), [http://www.merrittruhlen.com/files/AED5.pdf An Amerind Etymological Dictionary], Department of Anthropological Sciences, Stanford University, 2007</ref> göre birbiriyle akraba olmayan üç ayrı kökte toplanır. Eskimo - Aleut dilleri dışında kalan Na-Dene dilleri ile Amerind dillerini konuşan Amerika yerlileri [[Kızılderili]] ortak adıyla anılırlar.
 
:'''I. [[Eskimo - Aleut dilleri]]''': Amerika'ya en son (yaklaşık 10.000 önce) gelen [[Eskimo - Aleut halkları]] tarafından konuşulan Asya (Kuzeydoğu Sibirya) kökenli diller.
 
:'''II. [[Na-Dene dilleri]]''': Amerika'ya Eskimolardan önce gelen halklarca konuşulur. Asya ([[Kuzey Sibirya Ovası]]) kökenli olduğu 2008 yılında uzman dilcilerce teyid edilen tek Kızılderili dilleri budur. Daha önce bu grupta yer alan Haydaca, şimdi grup dışında izole bir dil olarak sınıflandırılmaktadır. Asya'da Orta Sibirya'da sıkışıp kalan [[Yenisey dilleri]] ile Kuzey Amerika'daki Na-Dene dilleri birlikte günümüzde [[Dene-Yenisey dilleri]] adı altında sınıflandırılmaktadır.
[[Dosya:Monks Mound in July.JPG|200px|right|thumb|Illinois’deki Monks Höyüğü]]
 
Mississippi kültürü [[Mississippi Nehri]]nin etrafındaki bölgeyi Kolomb öncesi dönemde etkisi altına almıştır. Bu uygarlığın en büyük özelliği büyük [[höyük]]ler oluşturmalarıdır. Mısır ağırlıklı olmak üzere tarımla uğraştılar ve yoğun ticaret faalietleri içersindeiçerisinde bulundular. İlk olarak MS 1000 yılında ortaya çıkan uygarlık 1200 – 1400 yılları arasında en görkemli dönemini geçirecek ve Avrupalılar gelmeden çöküş dönemine girecektir. Bu halkların kurmuş olduğu en büyük yerleşim yeri günümüzdeki St.Louis, Ilinois’de olan Cahokia isimli yerleşim yeridir. Burada 20 bin kişinin yaşadığı varsayılmaktadır. Nüfusun en yoğun olduğu 12. ve 13. yüzyıllarda Cahokia, Orta Amerika’daki kentlerin çok gerisinde olsa da Kuzey Amerika’daki en kalabalık şehirdir. Cahokia’daki Monks Höyüğü ise Kolomb öncesi Kuzey Amerika’daki en büyük törensel anıt yapıdır.
 
== Orta Amerika ==
 
==Dışsal bağlantılar==
 
*[http://www.precolumbian.us/ Kolomb öncesi Amerika arkeolojisi konuları hakkında "McGuiness Publishing" websitesi] {{en icon}}
*[http://www.laiesken.net/arqueologia/index_en.html Arqueologia İberoamericana] – Amerikan ve İberik Yarımadası halklarının arkeolojik incelenmesi için, açık ulaşımlı uluslararası bilimsel dergi. İçinde "Kolomb öncesi Amerika" hakkında çok sayıda bilimsel makale bulunmaktadır. {{en icon}}
866

değişiklik