"Doru vaşak" sayfasının sürümleri arasındaki fark

k
r2.7.3) (Bot: Ekleniyor: eo:Rufa linko; kozmetik değişiklikler
k (r2.7.1) (Bot: Ekleniyor: hy:Կարմիր լուսան)
k (r2.7.3) (Bot: Ekleniyor: eo:Rufa linko; kozmetik değişiklikler)
'''Doru vaşak''' (''Lynx rufus'') ya da '''kısa kuyruklu yaban kedisi''' [[kedigiller]] (Felidae) [[familya]]sından [[Kuzey Amerika]]'da yaygın olan bir [[vaşak]] [[tür]]ü. Kabul edilmiş on üç alttürüyle [[Kanada]]'nın güneyinden [[Meksika]]'nın kuzeyine kadar kalan bölgeye yayılmıştır. Yaşadığı çevreye uyum sağlamayı beceren bir [[avcı]] olan doru vaşak ormanlık alanlarda, yarı çöl bölgelerde, şehir ve orman kıyılarında olduğu kadar bataklık alanlarda da bulunur. İlk yayıldığı coğrafyada hâlen yaşamını sürdüren türün popülasyon seviyeleri de sağlıklıdır.
 
Gri ile kahverengi arasında olan postu, bıyıklı suratı ve kara tüylü kulakları ile doru vaşak, orta büyüklükteki diğer ''[[Lynx]]'' türlerine benzer. Bazı bölgelerde birlikte bulunduğu [[Kanada vaşağı]]ndan daha küçüktür ama [[kedi|ev kedisikedisinin]]nin yaklaşık iki katıdır. Ön bacaklarında belirgin kara çizgiler bulunur. Ucu kara, kısa kuyrukları vardır.
 
Her ne kadar doru vaşak [[tavşan]] avlamayı tercih etse de, [[böcek]] ve küçük [[kemirgenler]]den [[geyik|geyiğe]] kadar her şeyi avlayabilir. Av seçimi yaşadıkları alana, mevsime ve avın çokluğuna bağlıdır. Kedilerin çoğunluğu gibi doru vaşak da yaşadığı bölgeyi belirler ve yalnız yaşar. Pençe izleri, idrar ve dışkı bölge sınırlarını belirlemede kullandığı yöntemlerdlr. Doru vaşak kıştan bahara geçerken çiftleşir ve iki aylık bir gebelik süresi vardır.
Doru vaşak insanlar tarafından hem spor amacıyla hem de kürkleri için yoğun olarak avlanmasına rağmen, popülasyonları esnek olduğunu kanıtlamıştır. Yakalanması zor olan bu avcı Amerika Yerlilerinin mitolojisinde ve Avrupalı yerleşimcilerin folklorunda yer alır.
 
== Taksonomi ==
Dört ''Lynx'' türünün kendi [[cins]]i içinde mi yoksa ''[[Felis]]'' cinsinin bir [[alt cins]]i içinde sınıflandırılması tartışmasının bir parçası olarak, doru vaşak türünün ''Lynx rufus'' ya da ''Felis rufus'' olarak adlandırılması konusunda tartışmalar olmuştur.<ref name=lox>{{Kitap belirt | yazar = Zielinski, William J; Kuceradate, Thomas E | yıl = 1998 | başlık = American Marten, Fisher, Lynx, and Wolverine: Survey Methods for Their Detection | yayımcı = DIANE Publishing | isbn = 0-7881-3628-3 | sayfa = 77–8}}{{en}}</ref><ref name=CanLynx>{{cite web | yazar=Carron Meaney; Gary P. Beauvais | başlık= Species Assessment for Canada lynx (Lynx Canadensis) in Wyoming | url=http://uwadmnweb.uwyo.edu/wyndd/Species%20Assessments/Canada%20Lynx%20-%20Final%20(Sep%202004).pdf | erişimtarihi=2007-06-25 | yıl=2004 |ay=Eylül | biçim=PDF | yayımcı= United States Department of the Interior, Bureau of Land Management| arşivurl = http://web.archive.org/web/20060517191522/http://uwadmnweb.uwyo.edu/wyndd/Species+Assessments/Canada+Lynx+-+Final+(Sep+2004).pdf| arşivtarihi = 17 Mayıs 2006}}{{en}}</ref> ''Lynx'' cinsi artık kabul görmüştür ve doru vaşak modern taksonomik kaynaklarda ''Lynx rufus'' olarak sınıflandırılmıştır.
 
Johnson ''et al.'', 7,15 milyon yıl önce ''Lynx'' cinsinin, ''[[Puma (cins)|puma]]'', [[Pars kedisi]] (''[[Prionailurus]]'') ve ev kedisi (''[[Felis]]'') ile aynı [[kladistik|klad]]ı paylaştıklarını bildirir, yaklaşık 3,24 milyon yıl önce ilk ''Lynx'' türü ayrılmaya başlamıştır.<ref name=Johnson2006>{{Dergi belirt | yazar = Johnson, W.E., Eizirik, E., Pecon-Slattery, J., Murphy, W.J., Antunes, A., Teeling, E. & O'Brien, S.J. | yıl = 2006 | doi = 10.1126/science.1122277 | başlık = The Late Miocene radiation of modern Felidae: A genetic assessment. | dergi = [[Science (dergi)|Science]] | cilt = 311 | sayfa = 73–77 | pmid = 16400146 | sayı = 5757}}{{en}}</ref>
 
Doru vaşağın, [[Buzul Çağı]]nda oluşan [[Beringia|Bering KöprüsüKöprüsünden]]nden 2,6 milyon yıl önce Kuzey Amerika'ya geçen [[bayağı vaşak]]tan evrimleştiği düşünülmektedir.<ref name=CanLynx/> Kuzey Amerika'nın güneylerine doğru ilerleyen ilk dalga kısa sürede [[buzul]]lar nedeniyle kuzeyle bağlantılarını yitirmiştir. Bu populasyon 20.000 yıl önce günümüzün doru vaşaklarına evrimleşmiştir. Asya'dan gelen ikinci bir populasyon ise kuzeyde yerleşmiş ve günümüzün Kanada vaşağına evrimleşmiştir.<ref name="lox"/> Doru vaşak ile Kanada vaşağı arasında zaman zaman melezleşmenin olduğu görülmektedir.<ref>{{Kitap belirt | yazar = Mills, L. Scott | ay = Kasım | yıl = 2006 | başlık = Conservation of Wildlife Populations: Demography, Genetics, and Management | yayımcı = Blackwell Publishing | isbn = 1-4051-2146-7 | sayfa = 48}}{{en}}</ref>
 
=== Alttürleri ===
Günümüzde tanınan onüç doru vaşak alttürü bulunmaktadır.
* ''L. rufus rufus'' (Schreber) – Amerika Birleşik Devletleri'nin doğusu ve orta batısı
* ''L. rufus texensis'' (Mearns) – batı [[Louisiana]], [[Texas]], güney [[Oklahoma]], güney [[Tamaulipas]], [[Nuevo León]], ve [[Coahuila]]<ref>{{Kitap belirt | başlık = Mammal Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference]| son = Wozencraft | ilk = W. Christopher| sayfa = 542| basım = 3rd| editör = Wilson, Don E., ve Reeder, DeeAnn M., eds| tarih = 16 Kasım 2005| yayımcı = Johns Hopkins University Press, 2 cilt. (2142 s.)| yeri = Baltimore| isbn= 978-0-8018-8221-0}}{{en}}</ref><ref>{{Kitap belirt | yazar = Wilson, Don E | ay = Eylül | yıl = 1999 | başlık = The Smithsonian Book of North American Mammals | yayımcı = Smithsonian Institution Press | isbn = 1-56098-845-2 | sayfa = 234–5}}{{en}}</ref>
 
== Notlar ==
{{Kaynakça}}
 
 
[[Kategori:Vaşak]]
 
 
 
{{Link KM|zh}}
{{Link SM|en}}
{{Link SM|fr}}
{{Link SM|no}}
{{Link SM|pl}}
{{Link SM|sv}}
{{Link SM|en}}
 
[[ar:وشق كميت]]
[[dsb:Cerwjeny rys]]
[[en:Bobcat]]
[[eo:Rufa linko]]
[[es:Lynx rufus]]
[[et:Punailves]]
184.018

değişiklik