Ana menüyü aç

Değişiklikler

k
değişiklik özeti yok
{{Bilgi kutusuz km}}
'''Rodyum''', [[Periyodik tablo|periyodik tabloda]] '''Rh''' sembolüyle gösterilen [[atom numarası]] 45 olan [[element]]tir. Az bulunan [[beyaz]]-gümüş [[Renk|renkte]] ve [[platin]] grubuna aittir. Alaşımlarda platinle birlikte [[katalizör]] olarak kullanılır. [[Kıymetli metal]]'ler arasında dünyada en pahalı olanıdır.
 
== Karakteristik özellikleri ==
Katı, gümüşümsü beyaz, dayanıklı ve yansıma oranı yüksektir. Yüksek ısıya maruz kaldığında bile oksitlenmez. Platinden daha yüksek bir erime noktasına sahip olmasına karşın yoğunluğu daha düşüktür. Nitrik asit tarafından çözülemez,. Hidroklorik asit ve Nitriknitrik asit karışımı tarafından çok az miktarda çözülebilir. Pudra halindekihâlindeki rodyumun çözülebilmesi sadece sülfürik asitle mümkündür.
 
== Kullanılışı ==
[[Dosya:Rhodium_powder_pressed_melted.jpg|thumb|left|Rodyum]]
Bu elementin başlıca kullanımı otomobil sektöründe katalizör dönüştürücüdür,: motordan çıkan zehirli gazları daha az zehirli gazlara dönüştürür. Diğer kullanım alanları ise;: [[Platin|platin]] ve Palladyumun[[Palladyum|paladyum]]un katılaşması ve korozyona karşı dirençli olmaları alanındadıriçindir.
* Düşük [[elektrik]] direnci, düşük ve sabit kontak direnci ve yüksek [[korozyon]] direnci sebebiyle elektrik kontaklarında kullanılır.
* [[Elektroliz]]le kaplanmış ya da buharlaşmayla elde edilen levha halindekihâlindeki rodyum son derece sert olduğundan [[optik]] aletlerde kullanılır.
* Bu metalin mücevher yapımında dekor amacıyla kullanımı da mevcuttur,. beyazBeyaz altına ve platine[[Platin|platin]]e yansıtıcı bir yüzey kazandırır. Bu da kuyumculukta "rodyum yansıması" olarak bilinir. Saf rodyum takılar, bu metalin yüksek fiyatı, yüksek erime noktası ve şekil verilebilmesi çok zor olması sebebiyle çok nadirdir.
* Endüstriyel oluşumlarda sıkça kullanılan bir [[Katalizör|katalizördür]]. (çoğunluklaÇoğunlukla arabaların katalitik sistemlerinde ve asetik asit üretmek üzere [[Metil alkol|metil alkolün]] katalitik karbonlaşması için [[Monsanto]] süreci için kullanılır.
* Ürettiği karakteristik X-ray ışınları sebebiyle mamografi sistemlerinde kullanılır.
* Faber-Castell, Pelikan, Mont-Blanc, Monte Grappa, Pensan, Caran D'acheAche gibi kaliteli kalem üreticileri tarafından çok dirençli bir metal olması sebebiyle de kullanımı mevcuttur.
 
== Tarihçe ==
Rodyum, ([[Yunanca]]'da "rhodon", [[Türkçe]]de ise "gül" anlamına gelirgelmektedir) [[1803]] yılında [[William Hyde Wollaston]] tarafından [[PaladyumPalladyum|paladyumun]] keşfinin hemen ardından bulunmuştur. Wollaston bu keşfi [[İngiltere]]'de işlenmemiş ve muhtemelen [[Güney Amerika]]'dan aldığı platini kullanarak yapmıştır. Onun yöntemi maden cevherini Hidroklorikhidroklorik asit ve Nitriknitrik asit karışımında çözmek ve asidi [[Sodyum hidroksit|asidi]] (NaOH) ile birlikte nötralize etmektir. Daha sonra amonyum kloroplatinat gibi platini de amonyum klorite ekleyerek çökeltti. Kalan metal [[kırmızı]] [[rodyum(III)]] klorürdü:. Rodyum metali [[hidrojen]] gazının azalmasıyla birlikte izole edilir.
 
== Özellikleri ==
[[Palladyum]], [[gümüş]], [[platin]] ve [[altın]] gibi metallarle karıştığı için endüstriyel özü çok komplekstir. Platinin içinde erimesi çok zor olan beyaz atil bir metal olarak elde edilir. Bu elementin en önemli kaynağı [[Güney Afrika]],[[Ural Dağları]] yakınları ve [[Kuzey Amerika]]'dır. Rodyumun en önemli ihracatçısı Güney Afrika'dır olup (>%80) bunu [[Rusya]] takip eder. Dünyada yıllık rodyum üretimi 20 ton civarındadır ve rodyum minerallarımineralleri çok az bulunurbulunmaktadır. Bir kaya örneğinde platin grubu elementlerin bulunup bulunmadığını anlamak çok zordur. Bu sebeple rodyum [[Altın|altından]] 6 kat daha değerlidir. Rodyumun nükleer faaliyetlerde de kullanımı mümkündür. Ortalama olarak 1 tonda 400 gr kullanılır. Yüksek oranda [[radyoaktif]] [[İzotop|izotoplar]] içerdiğinden en az 20 yıl (yarısı 2.9 yıl boyunca var olur) güvenli bir alanda tutulup durağan olması sağlanır. Her 2.9 yılda bir izolasyonu %50 oranında azalır. [[Fizyon]]a uğramış rodyum 5 yıllık izolasyondan sonra 8.1 küri radyasyon içerir. Hangi [[izotop]] 1 ci radyasyon yayarsa o sağlık için zararlıdır. 8 yıldan sonra aktifliği 4 ci'ye, 11 yıldan sonra 2.,2, 14 yıldan sonra 1.,1, 17 yıldan sonra 0.,55, 20 yıldan sonra 0.,27 ci'ye düşer. 30 yıldan sonra ise 2.,702E-4 ci'ye düşer ki bu da sağlık için önemli bir tehdit oluşturmaz. Rodyumdaki radyoaktivitenin bu kadar hızlı düşmesinin sebebi içindeki Rh-102 oranı iyileşmiş rodyumda çok küçük bir miktardırmiktar olması ve metalin geri kalanı açığa çıkan enerjiyi emeremmesidir. "Rodyumun onsu [[Ocak]] [[2007]] itibariyle 5.350 $, kilosu ise 172.025,7 $'dır." <ref>[http://www.kitco.com]</ref>
 
== Önlemler ==
Rodyum yüksek derecede zehirli ve kansorejen bir yapıya sahiptir. [[İnsan|İnsanın]] karşısına sıkça çıkan bir madde değildir, fakat insan hayatı için çok tehlikeli olduğu dikkate alınmalıdır. 12.6 mg/kg rodyum klorür (RhCl<sub>13</sub>) bir insanı öldürür.
 
== Sembolik Kullanımları ==
18

değişiklik