Hareket işlem sistemi: Revizyonlar arasındaki fark

k
== Bilgisayar bilimlerinde hareket işlem sistemleri ==
 
Bilişim teknolojileri açısından hareket bir [[bilgisayar]] sisteminin yerine getireceği birbiriyle ilişkili bir dizi işlemden ibarettir. Bu işlemler bir bütün olarak görülür ve sonuçta bir hareket ya başarıyla gerçekleşir ya da gerçekleşmeyerek hareketin başlamasından hemen önceki noktaya dönülür. Bu işlemlerin gerçekleştirilmesiyle bir veritabanında[[veri tabanında]] yer alan bir dizi veri değişim geçirerek yeni değerler alır. Hareketin başarısı, tüm işlemlerin sonuçları kalıcı olacak biçimde gerçekleştirilmiş olması demektir.
 
Hareketin bütünlüğü iki amaca hizmet eder: Birinci amaç hareketi talep eden kullanıcının isteğinin yerine gelmiş olmasıdır. İkinci amaç ise veri bütünlüğünü korumaktır. Bütünlüğü koruyabilmak için hareket sonuçları sistem arızalarından ya da çökmelerden etkilenmemelidir. En küçük bir aksaklık durumunda sistem gerçekleşen tüm işlemleri geriye doğru iptal ederek başlangıç durumuna geri dönebilmelidir. Bir hareket bir ya da daha çok veri kaynağı üzerinden gerçekleşebilir. Yerel kaynaklar üzerinde gerçekleşen hareketler kolay yönetilebilir ve tek bir kaynak (veritabanıveri tabanı ya da ileti kuyruğu) kullanılarak hızla gerçekleşebilirken, başarılı olsun ya da olmasın dağıtılmış hareketler için birden çok kaynak kullanılır.
 
Bir sanal alışveriş merkezinden bilgisayar satın alındığında, bir çok hesapta değişiklik yapmak gerekir. Önce alışveriş sepeti oluşturulur. Bilgisayar alışveriş sepetine konur. Ardından sanal kasaya gidildiğinde banka hesabı güncellenir ve bilgisayar stoktan düşülür. Banka hesabı güncellendiğinde bilgisayar stoktan düşülmezse banka hesabı da güncellenmeden önceki durumuna döndürülür. Hareketi oluşturan işlemlerin, veri tabanı üzerinde değil de verilerin kopyaları üzerinde gerçekleştirilmesi geri dönüşü olanaklı kılar. İşlemlerden en az biri başarısız olursa tüm kopyalar silinir.
 
# ''Atomsallık'': Bir hareket ya bütünüyle gerçekleştirilir ya da sistem hareket başlamadan önceki durumuna döner. Hareketin gerçekleşmesi, onun başlangıcı ve bitimi arasındaki tüm işlemlerin başarıyla gerçekleşmesine bağlıdır. Atomsallık özelliği harekete kaynak olan amacın geçekleşmesini garanti eder.
# ''Tutarlılık'': Sistem (ya da harekete konu olan veriler) ya yeni ve anlambilisel[[anlambiliM]]sel açıdan geçerli bir duruma geçer ya da eski geçerli durumunu korur. Böylelikle verilerin doğruluğu ve bütünlüğü güvence altına alınır. Sistemde tutarlılığı sağlayan kurallara bütünlük kısıtları adı verilir.
# ''Yalıtılmışlık'': İşlemlerin gerçekleşmesi sırasında hareket diğer tüm hareketlerden bağımsız olarak cereyan eder. İdeal olarak ardışık işlemler ve hareketler yalıtılmışlığı garanti altına alırsa da, eşzmanlı işlemler sistem performansını yükseltir.
# ''Devamlılık'': Sistem bir başarısızlık durumunda dahi geçerli durumda bulunur. Bir hareketin gerçekleşmesi sırasında sistem çökerse, veriler hareket başlamadan önceki geçerli değerlerine geri döner. Bir hareket bittikten sonra sistem çökerse, veriler kalıcı hale gelmiş bulunduklarından hareket bittiğinde aldıkları değerleri korurlar.
 
Bu özellikler ACID (‘esid’ okunur; ''İng.'' A: atomicity; C: consistency; I: isolation; D: durability) özellikleri olarak bilinir. Hareket işlem sistemlerinin bu dört özelliği sağlayabilmesi, hareketlerin her koşulda geçerliliğini, sonuçlarının öngörülebilirliğini sağlar; yönetim ve denetim yükünü azaltır. Aynı zamanda bu özellikler hareket işlemeyi [[toplu veri işleme|toplu işlemden]] (''İng.'' batch processing) ayırır. Toplu işlem, hareketleri önce bir araya getirir ve gruplar. Gruplanan hareketler belirli aralıklarla ya da belirli olguların gerçekleşmesinden sonra veritabanının güncellenmesi için kullanılır. Toplu işlem yaklaşımının işletmecilikte kullanım alanı daha çok bordro v.b. dönemsel hareketlerle sınırlıdır. ''Çevrimiçi hareket işlemleri'' (''İng.'' online transaction processing; kısaca OLTP) gerçek zamanlı olarak meydana gelir; kurumsal veriler sürekli güncelliğini korur ve kurumun haftanın yedi günü 24 saat süreyle (7 × 24) gerçek zamanlı olarak modellenebilmesine olanak verir. Böylelikle verilerin sürekli güncelliği sağlanır. Bu üstünlüğüne karşın, çevrimiçi hareket işlemciliğinin güvenlik ve devamlılık giderleri çok daha yüksektir.
 
== İşletmecilikte hareket işlem sistemleri ==
871

düzenleme