"Balım Sultan" sayfasının sürümleri arasındaki fark

{{İslam Alevilik}}
({{İslam Alevilik}})
{{İslam Alevilik}}
Bektaşiliği[[Bektaşi]]liği kurumlaştıran önder olarak bilinen Balım Sultan, [[1457]]’de [[Dimetoka]]’da doğmuştur. [[1517]] tarihinde hakka yürümüştür. Hünkar [[Hacı Bektaş Veli]]'nin manevimânevî kızı [[''Fatma Nuriye Hatun]]'' (Kadıncık Ana - Kutlu Melek)'un torunu [[Mürsel Baba]]'nın oğludur. Geniş bir kitleye göre de [[Bektaşilik|Bektaşiliğin]] önemli bir ulusudur. “İkinci [[pir]]i (piripir-î sanisânî)”, kurucusu ve kurumlaştırıcısı olarak görülür. Kurucusu değildir ancak “ikinci piri” olduğu, kurumlaştırdığı, yolu yasal bir kurum durumuna getirdiği, Bektaşiliğin var olan yapısına yeni bir biçim kazandırdığı, erkanını geliştirerek yeniden düzenlediği kesindir. [[Bektaşilik]] onunla birlikte devlet tarafından tanınır ve geniş yığınlara mal olur. 1501’de dönemin padişahı kendisi de Bektaşiliği benimsediği iddia edilen [[II. BayezitBayezid]] tarafından [[Kırşehir]]’deki [[Hacı Bektaş Dergahı]]’nınDergahı’nın başına atanır. Amaç; Türk/[[Türkmen]] [[Kızılbaş]]-[[Alevi]]-[[Bektaşi]]’yi [[Safeviler]]’in etkisinden korumaktır. Bu durum Bektaşilik'le devletin ilişkilerini arttırır. Bundan sonra, devlet içerisindeki birçok yönetici bürokrat ve ulemadan insanlar doğrudan [[Bektaşilik Tarikatı]]’nın üyeleri olurlar.
 
Balım Sultan, [[Hacı Bektaş-ı Veli]]’tan’den sonraki “mihenk taşı”dır. Bektaşiliğin toplumsal ve insancıl yönlerini, barışseverliğini ve yardımseverliğini ön plana çıkaran bir gönül eridir. Yüzyıllardan beri gelen [[Alevi]]- Bektaşiliğe[[Bektaşi]]liğe ait kuralları derlemiş ve dergahta bir düzen içerisinde yaşama geçirilmesini sağlamıştır. Sözel olan [[Bektaşi]] geleneğinde düzenlemeler yaparak, yazılı metin haline getirmiştir. Yapısal olarak Bektaşiliği “kurallara bağlamış”tır. Balım Sultan'la [[Bektaşilik]] erkannamesi son biçimini almıştır. Böylece geniş bir coğrafik alana yayılan Bektaşilik uygulamasında “bir örneklilik” sağlanmış olur.
 
Balım Sultan XVI16. yyy. yılda Bektaşiliği, Haydariliğin bir kolu, ve türevi olmaktan kurtarırkurtararak, [[Haydarilik]http://www.alevibektasi.org/tbaki.htm Haydarîlik] etkilerinden arındırır. [[Osmanlı Devleti]]’nin de desteğini alarak [[Hacı Bektaş’ınBektaş-ı Veli]]’nin adına yeniden yapılandırır. Artık bu yüzyıldan sonra Bektaşilik bağımsız bir tarikattır. Diğer [[Bâtınî]]-[[Alevi]] eğilimli tarikatları içerisinde eritip özümleyecek güçtedir.
 
Balım Sultan yola, tarikatın pratiğine sürekli bir biçim ve içerik kazandıracak yeni etkiler getirmiştir. Geliştirilen erkana göre yola girenlerle sıkı ilişki içerisinde örgütlenmiş bir Bektaşi toplumu ortaya çıkarmayı amaçlamıştır. Tarikata bir disiplin getirmiştir. Kent içi ve kenti çevreleyen tekkelerde daha yetkinleştirilmiş “bir ritüel ve örgütlenme” başlatmıştır. Giderek düzenlenmiş sistemin dışında kalan köy gruplarından farklılaşan, bir biçime ulaşmış Bektaşilik Tarikatı yaratmıştır. Bu örgütünü kendisi tarafından kurulan sistemin “ruhani ve örgütsel” başı olan Dedeler’le yaymayı ve yaşatmayı amaçlamıştır.Çelebiler Anadolu ve köylük yörelerde tutunurken, kentsel yörelerde ''Balım Sultan ekolüEkolü'' benimsenir. Balım Sultan, soydan Alevi olmayanlara kapı açarak Bektaşi olabilmelerinin yolunu açar veaçarak, [[Alevi]]- [[Bektaşilik]] alanında önemli bir reform yapar. [[Dedebabalık]]’la yönetilen Bektaşiliğin bu kolu yeniçeri ocaklarının kapatılmasıyla büyük bir güç kaybetmiştir. Ancak 1800'lerin sonu ve 1900'lerin başında tekrar hareketlenmiş İstanbul ve Rumelideki bir çok Ocak yeniden uyandırılmış ve Osmanlı Eliti içinde etkin olmuştur. Cumhuriyet döneminde Tekke ve Zaviyelerin kapatılmasıyla birlikte tekrar zayıflamıştır. Günümüzde başta Rumeli ve Balkanlar olmak üzere birkaç milyon kişilik muhibbi bulunan önemli bir topluluktur.
 
Balım Sultan'ın getirdiği yeni usullerin en önemlileri Dedebabalık, evlenmemiş(“mücerret”) babalık kurumu ve “mengüç”tür. Ayrıca [[İbahilik]], [[teslis]] (üçleme), [[tenasüh]] ve [[hülul]] anlayışları da Balım Sultan'la birlikte Alevi-Bektaşilik'e girmiştir.
 
Balım Sultan’a kadar Bektaşilik, genellikle kırsal kesimlerde ve köylük yörelerde tutunmuş, Alevi- Türkmen içerisinde benimsenme olanağı bulmuştur. Özellikle Aleviliğin bir türevi ve Aleviliği yeniden biçimleyen, derneştiren, onları eğiterek disipline eden bir eğilim olarak kendini ortaya korken, Balım Sultan’la kentsel kesimlere ve Osmanlı aydınları arasına da girmiştir. Böylece Bektaşilik tarihinde yeni bir dönem başlar ve Bektaşiler; “[[Köy''“Köy Bektaşisi]]”,Bektaşisi”'' “[[Kentve Bektaşisi]]”''“Kent Bektaşisi”'' olarak farklılaşırlar. Kent Bektaşiliğine “[[Nazenin''“Nazenin Tarikatı]]”Tarikatı”'' veya “[[Babagan''“Babagan Kolu]] (Babalar Kolu)”'' da denir.
 
== Kaynakça ==
Anonim kullanıcı