"Sivil havacılık" sayfasının sürümleri arasındaki fark

sivil havacılık konusunda geniş bilgilere yer verildi
k (r2.7.2) (Bot: Değiştiriliyor: ro:Aviația civilă)
(sivil havacılık konusunda geniş bilgilere yer verildi)
== SİVİL HAVACILIK ==
'''Sivil havacılık,''' havacılığın spor ya da ticari bir faaliyet olarak, askeri olmayan amaçlarla yürütülmesinin genel adıdır. [[Sportif havacılık]]([[Planör]], [[yamaç paraşütü]], [[paraşüt]], [[yelkenkanat]] vb.), ticari yolcu ve yük taşımacılığı, havadan çekim gibi havacılık faaliyetleri sivil havacılık kapsamına girer.
Sivil havacılığın temelini oluşturan ve doğuşuna sebep olan uçağın sözlük anlamı Türk dil kurumuna göre ,tayyere,ikinci bir anlamıyla kanatlarının altındaki havanın yaptığı basınç yardımıyla yükselip ilerleyebilen motorlu hava taşıtıdır.<br />
{{havacılık-taslak}}
 
Uçak 1900 yıllarında Wright kardeşlerin çalışmaları sonucunda bulunmuştur.Orville ve Wilbur Wright kardeşler Ohayo’da Dayton şehrinde bulunan kütüphanede okudukları bir kitaptan yola çıkarak uçak icatlarının temelini atmışlardır.Okudukları kitapta motorsuz bir uçağa benzeyen uçurtma ile bir insanın uçmasından söz ediliyordu.Orville ve Wilbur Wright kardeşler böyle bir olayın gerçekte de olabileceğini düşünerekten çalışmalara başladılar Wright kardeşler 17 Aralık 1903 günü uçurtmaya motor takmayı başararak bugünün uçakların temelini attılar.<br />
 
Türk hava kuvvetleri,Wright kardeşlerin uçuşundan sadece 7,5 yıl,Amerikan hava kuvvetlerine ilk makinelerini satışlarından iki yıl sonra ,1911’de kurulmuştur.Türk subayları uçuş eğitimi için yurtdışına gönderilmiş,ilk uçaklarını ise İngiltere,Fransa ve Almanya ‘dan satın alınmıştır.Türkiye’de bir uçak fabrikası kurulması için teklif bile alınmış,fakat görünen o ki,o dönemde bu teklife sıcak bakılmamıştır.Dönemin Harbiye nazırı Mahmut Şevket Paşa ve Albay Süreyya İlmen gibi kuvvetli öngörüye sahip kişiler İstanbul’da bir uçuş okulunun açılmasının ,pilot adaylarının eğitim için yurtdışına gönderilmelerinden daha ekonomik olacağını fark etmişlerdir.<br />
 
1912 yılında Yeşilköy’de bir uçuş okulu açılmasına rağmen,1912-1913 Balkan savaşında Bulgarların İstanbul’a 40km. uzaklıktaki Çatalca’ya ilerleyerek ciddi bir tehdit unsuru oluşturmalarından ötürü , Osmanlı ordusu yurtdışına asker yollamaya devam etmiştir.İstiklal savaşı sonrası dönemde Osmanlı borçlarının ödenmesinin yarattığı maddi sıkıntılarına rağmen havacılığa ilgi ve yatırımı azaltmamıştır.Avrupa’daki uçak fabrikalarına heyetler gönderilmiş,siparişler verilmiş,yurtdışında havacılar eğitilmiştir.Bu dönemde ,Vecihi Bey ilk Türk uçağı , VECİHİ K-VI’yı imal etmiş ve bir defalığına Ocak 1925’te uçurmayı başarmıştır.Bundan bir ay sonra Türk hava kurumu kurulmuş ve Vecihi Bey ordudan istifa ederek, hava kuvvetlerinin uçak alımını desteklemeye yönelik fon oluşturma amacıyla kurulmuş olan bu kuruma katılmıştır.<br />
 
1925 yılında Alman uçak imalatçısı Junkers ile Türk hükümeti arasında imzalanan anlaşmanın ardından Ankara’nın Güney doğusundaki Kayseri’de modern bir uçak fabrikası kurulmuştur.1926 yılında bir Alman paraşütçü Vecihi’nin(Hürkuş) kullanmakta olduğu Junkers F-13’ten atlamak suretiyle Türkiye’de ilk kez paraşütle atlamayı gerçekleştirmiştir.Junkers aynı zamanda İran’da da yatırımda bulunarak güvenilir bir sivil havacılık hizmet ağı kurmuş ve 1930 yılına dek tek bir kazaya mahal vermeden 10000 yolcuyu toplam bir milyon km’yi aşan bir seyirle taşımıştır.Junkers benzer bir projeyi ,Avrupa’yı doğu ile birleştirme amacıyla Türkiye için de öngörmüştür.Fabrika Türk hava kuvvetlerine çok sayıda Junkers uçak satmanın yanı sıra,tek motorlu ve üç motorlu ticari uçak da üretecektir,fakat demiryollarının 1928 yılı ortalarına dek ulaşamamış olduğu bu bölgedeki lojistik nedenlerden ötürü bu proje gerçekleştirilememiştir. Ayrıca tamamı metal uçaklarının maliyetlerinin tahta ve bez kullanılanlardan daha pahalıya gelmesine rağmen bakım kolaylığı,malzeme dayanıklılığı,yetkililerce göz ardı edilmiştir.
Vecihi Hürkuş,Türkiye’nin ilk sivil havacılık okulunu İstanbul Kadıköy’de açmakta bu okulda öğrencileri tarafından imal edilen çeşitli havacılık araçlarını da kullanmaktadır.Tek başına uçan ilk Türk kadını Bedriye Bacı’nın(Gökmen) uçuşu da bu okulda gerçekleşmiştir.Vecihi Bey ayrıca sanayici Nuri Demirağ ‘dan aldığı 6500 lira bağışla Türkiye’nin ilk yolcu kabinli uçağını da imal etmiştir.<br />
 
== Egemenlik Doktrini:Paris Kongresi ==
Fransız filozof Jean Bodin tarafından literatüre kazandırılan ‘’egemenlik doktirini’’(sovereignty doctorine) , Eski Yunandaki ‘’ejus est solum ,ejus est usque ad coelum’’(Bir toprak kime aitse,o toprağın üzerindeki gökyüzü de ona aittir.) ilkesine dayanmaktadır.Bir ulusun toprağı üzerindeki hava sahası egemenliğinin de o ulusa ait olduğunu öngören ve uluslara hava sahaları üzerinde mutlak ve münhasır hakimiyet sağlayan bu ilke, 1919 Paris Kongresi’nde mihenk noktası kabul edilmiştir.Uluslararası havacılığın başlangıcı olarak kabul edilen Kongre; katılımcı devletlerin , ulusal ve uluslar arası havacılığın,ulusların çıkarlarını mümkün olduğunca zedelemeden ve uluslararası saygı(international comity) kurallarını ihmal etmeksizin oluşturulması ve güvenli bir şekilde sürdürülmesi yönündeki istek ve düşüncelerini açıkça ortaya koymuş olmaları nedeniyle önemlidir.<br />
 
== Hava Trafik Haklarının Mübadelesi:Şikago Konferansı ve Şikago Konvensiyonu(Uluslar arası Sivil Havacılık Organizasyonu(ICAO)) ==
Ulusal ve uluslar arası havacılık faaliyetlerinin geniş kapsamlı bir şekilde ve devletler düzeyinde ilk olarak ele alınışı Şikago konferansı ile gerçekleşmiştir.Aralarında günümüz,AB ülkelerinin de bulunduğu 52 ülkenin katılımıyla gerçekleştirilen konfereansta(1944) ve konferans sonrasında imzalanan Şikago konvensiyonunda katılımcı devletlerce,uluslar arası sivil havacılığın güvenli ve sistemli bir şekilde geliştirilmesi ve uluslar arası sivil havacılık hizmetlerinin fırsat eşitliğine dayalı olarak gerçekleştirilmesi hususlarında mutabakat sağlanmıştır.Böylelikle tarifeli ve tarifesiz hava yolu taşımacılığı ile kabotaj hizmetlerini kapsayan konvensiyon çerçevesinde,uluslar arası hava yolu taşımacılığında çok taraflı bir sistem oluşturulmuştur.Konvensiyonun rekabet açısından en önemli maddesi olan 6. Madde ,anlaşmaya taraf olan bir devletin hava sahası üzerinde Uluslararası havacılık hizmetlerinin sadece o devletin özel izin ve diğer yetkilerine dayanarak ve bu izin ve yetkilere uygun olarak gerçekleştirilmesini düzenlenmektedir.Diğer bir deyişle hava trafik haklarının mübadelesi ,yalnızca devletlerarası özel anlaşmalar çerçevesinde gerçekleştirilebilmektedir.Uygulamada bu durum,ikili havacılık anlaşmalarını gündeme getirmektedir.Örgütün merkezi Kanada - Montreal'de bulunmaktadır.<br />
 
ICAO'nun başlıca görevleri şunlardır:<br />
 
* Uluslararası sivil havacılığın güvenli ve düzenli bir şekilde büyümesini sağlamak;
* Barışçıl amaçlara yönelik uçak tasarımı ve işletmesini teşvik etmek;
* Sivil havacılık için havayolları, havaalanları ve hava seyir tesislerinin gelişimini desteklemek;
* Uluslararası kamuoyunun güvenli, düzenli, verimli ve ekonomik hava taşımacılığı ihtiyaçlarını karşılamak.
 
=== ICAO ‘nun Bölgesel Ofisleri ===
 
ICAO 7 bölge ve 9 bölgesel ofise sahiptir.<br />
 
1. Asya ve Pasifik, Bangkok, Thailand<br />
 
2. Ortadoğu, Cairo, Egypt<br />
 
3. Afrika batı bölge ve merkez, Dakar, Senegal<br />
 
4. Güney Amerika, Lima, Peru<br />
 
5.Kuzey ve merkez Amerika,karayipler, Mexico City, Mexico<br />
 
6. Doğu ve Batı Afrika, Nairobi, Kenya<br />
 
7. Avrupa ve Kuzey Atlantik, Paris, France<br />
 
 
== İkili Havacılık Anlaşmaları ==
İkili havacılık anlaşmaları(İHA),tarifeli uluslar arası hava yolu taşımacılığını gerçekleştirmek,desteklemek ve gelişimine katkıda bulunmak,bu taşımacılığın sağladığı faydaların mümkün olan en geniş alana yayılmasını sağlamak ve anlaşmaya taraf olan her iki ülkenin de ortak çıkarlarını teminat altına almak amacıyla düzenlenen anlaşmalardır.Anlaşmaya taraf olan devletlerin inisiyatifinde olmakla beraber tipik bir İHA; <br />
 
1-Taşıyıcı havayolu <br />
 
2-Uçuş hizmeti verilecek güzergâh <br />
 
3-Taşıyıcı havayolu için imtiyazlı trafik hakları <br />
 
4-Uçuş sıklığı ve kapasite ve tarifeler konularını içermektedir.<br />
 
Türk Tayyare Cemiyeti(THK)’nin kuruluş amaçları şunlardır:<br />
 
a-Türk milletine,özellikle Türk gençliğine ,havacılığın sivil ve askeri alanlarda sahip olduğu ve olacağı rolün büyük önemini anlatmak,gönüllerde havacılık aşkını uyandırmak.Yurt savunmasında göklerin korunmasındaki büyük önemi belirtmek.<br />
 
b-Askeri ve sivil havacılığın yurtta destek ve yardımcısı olmak.<br />
 
c-Türkiye’de hava turizmini korumak ve gelişmesini sağlamak.<br />
 
d-Sivil havacılığın gelişmesi için yapılacak bütün çalışmalarda gerekli malzemeyi temin etmek. <br />
 
Yukarıdaki amaçlara ulaşmak için cemiyet aşağıdaki faaliyetleri gösterecektir:<br />
 
1-Büyük illerde, lüzum görülecek havacılık spor ve eğitim teşkilatlarını kurmak.<br />
 
2-Havacılık spor ve gösterilerini ve uluslar arası hava yarışmalarını teşvik, tertip etmek bunlara katılmak ve yardım için gerekli organizasyonları kurmak.<br />
 
3-Spor, turizm ve propaganda alanlarında havacılıkla ilgili milli menfaatleri koordine etmek ve gerekirse korumak.<br />
 
4-Milletlerarası Havacılık Federasyonu (FAI) ‘de Türkiye’yi temsil etmek.<br />
 
5-Ortaokul, lise ve üniversitelerde ‘’Havacılık Kolları’’ kurulmasını organze etmek. Model uçak kursları açmak.<br />
 
6-Havacılıkla ilgili yapılacak her türlü çalışma ve araştırmalara özellikle roket ve uzay konusunda çalışan havacılık ve uzay kulüplerine yardım etmek.<br />
 
7-Yurtiçinde kurulacak hava kulüplerinin eğitim ve idari bakımdan denetlemesini yapmak.<br />
 
8-Havacılık kollarına kayıtlı olup gerekli çalışmalardan sonra planör, paraşüt ve motorlu uçuş gibi bölümlerden bröve veya diploma alanları, liseyi bitirdikten sonra Hava Lisesi veya Hava Harp Okuluna girmek isterlerse bunlara öncelik sağlamak.<br />
 
9-Hava Kuvvetleri Komutanlığı ile işbirliği yaparak uçuş öğretimine ait eğitim birliğini sağlamak.<br />
 
 
== HAVACILIK KURALLARI ==
=== FAR’LAR VE JAR’LAR ===
Amerikan / Avrupa tescilli uçakların motor, assembly, komponent, parça bakımlarını yaparak, servis onayını verecek personel için zorunlu kurallar; ICAO, “FAR” ve daha sonra “JAR” kapsamında yer almaktadır.
Söz konusu kuralların gereği; bakım hizmetinin kalitesini yükseltmek, uçuş emniyetini en üst düzeye yükseltmek, teknik nedenli gecikmeleri ortadan kaldırmak ve aksaklıkları en aza indirmek ihtiyacından doğmuştur.
JAR ve / veya FAR yasa değildir. Havacılıkta geçmişe dayanan deneyimlerden, yaşanan kazalardan ders alınarak, tekrarını önlemeye yönelik tedbirleri ve standartları açıklayan sistemlerdir.<br />
 
 
=== Kuralların Tarihçesi ===
Genel olarak, havacılık kuralları, denizcilikteki kurallara benzetilerek başlatılmıştır. Havacılıkta kuralların konuşunun öncüsü ABD’dir.<br />
 
 
ABD’de ilk kural koyucu 1914’de Aircraft Production Board olup, uçak imalatı ile ilgili kuralları belirlemiştir.
1915’de ABD Başkanının talimatı ile NACA (National Advisory Committee for Aeronautics kurulmuştur. Uzay çalışmaları ile NASA’ya dönüşmüştür. (National Aeronautics and Space Administration)<br />
 
 
Birinci Dünya Savaşı, gelişmeleri hızlandırmış, sektörde çalışanların sayısı, İkinci Dünya Savaşı’na gelinirken 5000’den 175.000’e çıkmıştır.<br />
 
 
1938’de ABD Sivil Havacılık Yasası yürürlüğe girmiştir. Sivil Havacılık Otoritesi Civil Aeronautics Authority teşkilatı kurulmuştur.
01.09.1939’da Alman panzerlerinin Polonya’ya girişiyle İkinci Dünya Savaşı başlayınca, Başkan Roosvelt 50.000 uçak yapılması talimatını vermiştir. Bu talimat büyük bir seri üretimi gerektirdiğinden “montaj hattı” (assembly line) yöntemi üretim modeli haline gelmiştir. Montaj hattı modeli, bir çok imalatın diğer kuruluşlara (subcontractor) yaptırılmasını gerekmiştir. Bu gereksinim ise diğer kuruluşlardan alınan mal ve hizmetlerin çok iyi kontrol edilme zorunluluğunu doğurmuştur.
<br />
 
Kısaca, 1940’lı yıllarda kurallar, İkinci Dünya Savaşındaki yoğun üretim ve kalitenin kontrol edilmesi ihtiyacından kaynaklanmıştır.
Aynı zamanda askeri standartların geliştirilmesi de bu yıllara rastlar. (MIL-Q-9858A sayılı Kalite Sistem Standardı)
öte yandan, 1947’de Birleşmiş Milletlerin bünyesinde Uluslararası Standardizasyon Organizasyonu (International Standardisation Organisation = ISO) kurulmuştur.<br />
 
 
1958’de FAA Federal Aviation Act (agency) FAA yasası, 1966’da kurulan Department of Transportation (DOT) Ulaştırma Bakanlığı’na bağlanmıştır. FAA Federal Aviation Administration’a dönüşmüştür. 1970’de ABD’de “ürün sorumluluk yasası” ile “kalite yönetimi” çalışmaları hızlanmıştır.<br />
 
 
1990’larda Avrupa’da ISO 9000 standartları ve FAR’lardan esinlenerek Avrupa Sivil Havacılık “JAR “ “Joint Aviation Regulations” oluşturulmaya başlanmıştır. FAA kuralları “Federal Aviation Regulations” (FAR’lar), ABD sivil havacılık otoritesi FAA tarafından belirlenen kurallar olup, ABD için, uyulması zorunludur. ‹rünün kalitesinin kontrolu esasına dayanır. ISO 9000’ler ise kalite güvence standartlarıdır. Uyulması zorunlu değildir. Ancak ISO’lar, kaliteli hizmet üretmeyi ve FAR ya da JAR kurallarına uyumu kolaylaştırır.<br />
 
FAA, ABD sivil havacılık otoritesidir. Türkiye Cumhuriyetinin sivil havacılık otoritesi ise Sivil Havacılık Genel Müdürlüğüdür. (SHGM) kuralları tanımlar ve kontrol eder.Kuralların ana kaynağı ICAO kurallarıdır. SHGM de Türkiye Cumhuriyeti adına ICAO’nun üyesidir.
1944 yılında 52 üyenin katılımıyla kurulan ICAO’nun bugün 185 üyesi bulunmaktadır.<br />
 
 
JAA ise Avrupalı ülkelerin sivil havacılık otoritelerinin oluşturduğu , gönüllülük esasına dayanan , 27 üyeli bir kuruluştur.
JAA üyesi ülkelerin üyeleri, yabancı tescilli uçakların, Avrupa meydanlarındaki transit konaklamalarında, uçuşa elverişliliklerini habersiz denetleme uygulamasını başlatmışlardır. Uygulama “SAFA” Safety Assesments of Foreign Aircraft olarak tanımlanmıştır. Denetlemeler, ICAO ve JAR kuralları çerçevesinde yapılmaktadır. Bu denetlemeler kapsamında uçağın sertifikaları, pilotların sertifikaları,sağlık kontrolları, uçaktaki emergency teçhizatları, tehlikeli madde taşıma gibi konular bulunmaktadır. Amaç, hava sahaları ve hava limanlarındaki riskleri en aza indirmek ve uçuş güvenliğini sağlamaktır.<br />
 
 
Uçuşa elverişlilik (AD) Yayınları Uçak işleticilerine, operatörlere potansiyel bir emniyetsiz durumu bildirmektedir. Söz konusu yayınlara belirtilen süre içinde uyulması zorunludur. Uçağın uçuşa elverişliliğinden uçağı işleten operatör / havayolu birinci derecede sorumludur. AD’ler FAA tarafından yayınlanır ve ülkenin sivil havacılık otoritesi tarafından onaylanarak uygulaması izlenir. Her türlü erteleme yine otoritenin onayına bağlıdır. <br />
 
Yukarıdaki kurallar bölümünde gördüğümüz üzere sivil havacılıkla ilgili kurallar koymada ve havacılığı düzenlemede ABD öncü olmuştur ve daha sonra Polonya ve devamında diğer dünya ülkeleriyle uluslar arası anlaşmalar düzenlenmiştir.Türkiye de bu anlaşmalara üyedir.Örneğin ,Şikago konferansı.Ayrıca her ülke kendi havacılık sistemini ,trafiğini kendi düzenleme hakkına da sahiptir.Türkiye’de aşağıdaki mevzuatta sivil havacılığı düzenlemiştir.Ayrıca havacılık işletmeleriyle ilgili ayrı mevzuatlar ve seyrüsefer kanunları bulunmaktadır.<br />
 
== Dış Bağlantılar ==
 
[http://mevzuat.basbakanlik.gov.tr/Metin.Aspx?MevzuatKod=1.5.5431&MevzuatIliski=0&sourceXmlSearch Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun ile Türk Sivil Havacılık Kanunda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun]<br />
 
 
 
== Kaynakça ==
Kline,Stuart,’Türk Havacılık kronlojisi(A Chronicle of Turkish Aviation)’,Dönence Basım Yayım,2002<br />
 
Gündoğdu,Muhammed,’Rekabet hukuku perspektifinden havayolu taşımacılığı sektöründe stratejik ittifaklar-Rekabet Kurumu-‘,Ankara ,2010<br />
 
[http://www.mailce.com/ucak-ne-zaman-bulundu-ilk-ucak-ne-zaman-icad-edildi-ilk-ucagin-uretimi-ucagin-bulunusu.html Uçağın Üretimi]
 
[http://en.wikipedia.org/wiki/Icao En: Wikipedi - ICAO]
 
[http://www.icao.int/ ICAO Resmi Sitesi]
 
[http://www.uted.org/dergi/2001/ocak/ocak_5.htm UTED]
 
[http://mevzuat.basbakanlik.gov.tr/Metin.Aspx?MevzuatKod=1.5.5431&MevzuatIliski=0&sourceXmlSearch Mevzuat]
 
 
[[Kategori:Sivil havacılık]]
1

değişiklik