Çevik Bir

Türk asker

Çevik Bir (14 Mayıs 1939) Türk asker. 41. 1. Ordu Komutanı ve Türk Silahlı Kuvvetlerinin 35. Genelkurmay II. Başkanı.

Çevik Bir
1993'te, Somali'de bulunan Mogadişu Havalimanı'nda.
41. 1. Ordu Komutanı
Görev süresi
18 Ağustos 1998 - 20 Ağustos 1999
Yerine geldiği Atilla Ateş
Yerine gelen Hilmi Özkök
35. TSK Genelkurmay II. Başkanı
Görev süresi
30 Ağustos 1995 - 30 Ağustos 1998
Yerine geldiği Ahmet Çörekçi
Yerine gelen Hilmi Özkök
Kişisel bilgiler
Doğum 14 Mayıs 1939 (1939-05-14) (82 yaşında)
Buca, İzmir, Türkiye
Evlilik(ler) Nilgün Bir
Çocuk(lar) 1
Bitirdiği okul Kara Harp Okulu
Kara Harp Akademisi
Silahlı Kuvvetler Akademisi
NATO Savuma Koleji
Ödülleri United Nations Medal, Operation in Somalia ribbon.svg GER Bundesverdienstkreuz 2 BVK.svg Legion of Merit ribbon.svg TSK Üstün Hizmet Madalyası.png TSK Üstün Hizmet Madalyası.png Order of the British Empire (Military) Ribbon.svg Order of Merit (Commonwealth realms) ribbon.png JOR Order of the Star of Jordan KN.svg Legion Honneur GC ribbon.svg
Askerî hizmeti
Bağlılığı  Türkiye
Branşı Türk Kara Kuvvetleri
Hizmet yılları 1958-1999
Rütbesi Orgeneral[a]
Birimi
  • Genelkurmay Başkanlığı Özel Kalem Müdürlüğü
  • Cumhurbaşkanlığı Başyaverliği
  • Genelkurmay Harekât Başkanlığı
  • Kara Kuvvetleri Denetleme ve Değerlendirme Başkanlığı
  • Genelkurmay II. Başkanlığı
  • Genelkurmay Harekât Başkanlığı
Komutası

Askerî kariyeriDüzenle

1958 yılında Kara Harp Okulundan istihkâm subayı olarak mezun oldu. Çeşitli istihkâm birliklerinde Takım ve Bölük Komutanlığı görevlerinde bulundu. 1970 yılında Kara Harp Akademisinden mezun oldu. 1971'de ise Silahlı Kuvvetler Akademisini tamamladı. 1973 yılında da NATO Savunma Koleji'ni bitirdi.[2]

Tümen ve Genelkurmay Karargahı'nda Harekât ile ilgili görevlerde bulundu. 1973-1976 yılları arasında Avrupa Müttefik Kuvvetleri Yüksek Karargâhı'nda (SHAPE) Proje Subayı olarak görev yaptı. Kara Kuvvetleri Komutanlığı Harekât Başkanlığında NATO Plan Subayı olarak çalıştı. Daha sonra Genelkurmay Başkanı Özel Kalem Müdürlüğü, Milli Güvenlik Konseyi Başkanı Başyaverliği, Devlet Başkanı Başyaverliği ve Cumhurbaşkanlığı Muhafız Alay Komutanlığı görevlerini yerine getirdi.[2] Bu süreçte uzun süre Kenan Evren ile yakın çalıştı.[3][4]

1983'te Tuğgeneral rütbesine terfi etti. Tuğgeneral rütbesiyle 1983-1985 döneminde NATO Avrupa Müttefik Komutanlık Karargahı'nda (SHAPE) Lojistik ve İfrastrüktür Daire Başkanlığı ve 1985-1987 arasında da 4. Zırhlı Tugay Komutanlığı görevlerinde bulundu. 1987 yılında Tümgeneral rütbesine, 1991 yılında da Korgeneral rütbesine terfi etti. Korgeneral rütbesinde 1991-1993 yılları arasında Genelkurmay Harekât Başkanlığı, 1993-1994 yılları arasında da Somali Birleşmiş Milletler Barış Gücü Komutanlığı (UNUSOM-II) ve Kara Kuvvetleri Denetleme ve Değerlendirme Başkanlığı görevlerinde bulundu. 16 Ağustos 1994 tarihinde Genelkurmay Harekât Başkanlığı'na atandı.[2]

30 Ağustos 1995 tarihinde Orgeneral rütbesine terfi etti. Orgeneral rütbesinde 1995-1998 yılları arasında Genelkurmay II. Başkanlığı görevinde bulundu. 30 Ağustos 1998 tarihinde 1. Ordu Komutanı olarak atandı. 30 Ağustos 1999 tarihinde emekli oldu. Evli ve bir çocuk babası olup İngilizce bilmektedir.[2]

DanışmanlığıDüzenle

Emekli olduktan sonra İsrail ile olan ilişkilerde Başbakan Recep Tayyip Erdoğan'ın ve Cumhurbaşkanı Abdullah Gül'ün danışmanlığını yaptı.[5]

28 Şubat süreci ve hakkındaki diğer iddialarDüzenle

28 Şubat sürecinde irticai faaliyetlerde bulunduğu iddia edilen kesime karşı uygulamaların takibi için kurulan Batı Çalışma Grubu ile tanındı. Ordu içinde faaliyet gösteren "Batı Çalışma Grubu" ile medyanın gündemine geldi.[6]

Daha sonra, emekliliğinin ertelenip genelkurmay başkanı olmasının önünü açabilmek amacıyla, 1999 Gölcük Depremi sırasında 1. Ordu komutanı olarak ancak sıkıyönetim ilan edilirse askeri birlikleri yardıma sevk edeceği şeklinde Ankara'ya şantaj yaptığı iddia edildi.[7] Bu olayı 10 yıl sonra, 24 Haziran 2009 tarihli Radikal gazetesindeki köşe yazısında isim vermeden anlatan Avni Özgürel, bundan 6 yıl sonra ise, 31 Temmuz 2015'te kendisiyle yapılan bir söyleşide bu kez isim de vererek "Sözünü ettiğimiz kişilerin bir kısmı beni mahkemeye verdi, bir kısmı tehdit etti. Ben mahkemeye verenlerden memnun oldum ama duruşmaya gelmediler. Keşke devam etselerdi. Bunların içinde Çevik Bir Paşa filan da var. Ben hiçbir şeyi saklamam, okumasını bilen anlar. 17 Ağustos depreminde hangi orgeneralin şantaj yaptığını…" dedi.[8]

İlk olarak 12 Nisan 2012 tarihinde 28 Şubat darbe soruşturması kapsamında göz altına alınarak Ankara'ya gönderildi.[9][10] 15 Nisan 2012'de ise tutuklandı.[11] 19 Aralık 2013'te, 13. Ağır Ceza Mahkemesi Başkanı Tayyar Köksal tarafından tahliyesine karar verildi.

28 Şubat davasıDüzenle

28 Şubat sürecinde "Türkiye Cumhuriyeti Hükûmetini cebren devirmeye, düşürmeye iştirak" ile suçlanan 103 sanık hakkında yapılan 28 Şubat soruşturması kapsamında 12 Nisan 2012 tarihinde Ankara 11. Ağır Ceza Mahkemesi Nöbetçi Hakimliği tarafından tutuklanarak Sincan Cezaevine konuldu. 19 Aralık 2013 tarihinde Ankara 13. Ağır Ceza Mahkemesi tarafından adli kontrol şartıyla tutuksuz yargılanmak üzere serbest bırakıldı.[12] 13 Nisan 2018 kararını açıklayan mahkeme heyeti, "Türkiye Cumhuriyeti icra vekilleri heyetini cebren ıskat veya vazife görmekten men" suçlamasıyla kendisi dahil 21 sanığa ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası verdi.[13]

19 Ağustos 2021'de tutuklandı ve Muğla Cezaevi'ne gönderildi.[14][15] Daha sonra Aliağa F Tipi Cezaevi'ne sevk edildi.[16]

Genelkurmay Personel Başkanlığı, 28 Şubat davasında hüküm giyen 13 emekli generalin rütbelerinin sökülmesine ilişkin idari işlemin yapıldığını davanın görüldüğü Ankara 5. Ağır Ceza Mahkemesi'ne bildirdi. 11 Eylül 2021 tarihinde rütbesi söküldü ve er statüsüne indirildi.[17]

ÖdüllerDüzenle

  • Kendisine 1997 yılında Washington'da Atatürk Society of America tarafından bölgede laikliğin savunucusu olduğundan dolayı "Laiklik ve Demokrasi Ödülü" verildi.[18]
  • 1999 yılında Ulusal Güvenlik İşleri Musevi Enstitüsü (JİNSA) tarafından verilen "Uluslararası Liderlik Ödülü"[19]
Madalyaları
  • Birleşmiş Milletler Madalyası - (1994)
  • Almanya Onur Madalyası - (1994)
  • ABD Liyakat Madalyası - (1994)
  • TSK Üstün Hizmet Madalyası - (1995)
  • TSK Liyakat Madalyası - (1996)
  • İngiltere Üstün Başarı Madalyası - (1997)
  • İngiltere Üstün Hizmet Madalyası - (1997)
  • Ürdün İstihkak Madalyası - (1998)
  • Fransız Liyakat Madalyası - (1999)
Şerit rozetleri
  • Kara Harp Okulu Şerit Rozeti
  • Mesleki İhtisas Şerit Rozeti
  • Harekât Şerit Rozeti (2 NCİ)
  • Eğitim - Öğretim Başarı Şerit Rozeti
  • İdari ve Lojistik Hizmet Şerit Rozeti
  • NATO Yurt Dışı Sürekli Görev Şerit Rozeti
  • Komutanlık Şerit Rozeti

NotlarDüzenle

  1. ^ 28 Şubat davasında müebbet hapis cezası alınca rütbesi söküldü.[1]

KaynakçaDüzenle

  1. ^ "28 Şubat davasında hüküm giyen generallerin rütbeleri söküldü". Anadolu Ajansı. 11 Eylül 2021. 
  2. ^ a b c d "Orgeneral Çevik Bir'in biyografisi" (PDF). Erişim tarihi: 14 Nisan 2012. 
  3. ^ https://www.sabah.com.tr/gundem/2012/04/12/kenan-evrenin-basyaveri
  4. ^ https://www.sabah.com.tr/galeri/turkiye/cevik-birin-gorulmemis-fotograflari
  5. ^ https://www.dikgazete.com/yargitay-cumhurbaskani-erdoganin-eski-danismani-cevik-bir-ve-darbeci-arkadaslarini-cezalandirdi-makale,3840.html
  6. ^ Demir, Metehan (12 Şubat 2006). "BÇG Çevik Bir'in fikriydi". Sabah. 3 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Temmuz 2010. 
  7. ^ "Alta tükürsek sakal üste tükürsek bıyık!". 22 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ağustos 2021. 
  8. ^ "Avni Özgürel: Ajan olsam söylerdim; MİT TIR'ları haberi ben dahil herkese servis edildi, yazmadım". 22 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ağustos 2021. 
  9. ^ "Arşivlenmiş kopya". 15 Nisan 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Nisan 2012. 
  10. ^ "Arşivlenmiş kopya". 15 Nisan 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Nisan 2012. 
  11. ^ "Arşivlenmiş kopya". 19 Nisan 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Nisan 2012. 
  12. ^ http://www.radikal.com.tr/turkiye/28_subatta_cevik_bir_de_tahliye_oldu-1167069 1 Ocak 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
  13. ^ "https://www.gazeteduvar.com.tr/gundem/2018/04/13/28-subat-davasinda-68-sanik-beraat-etti/". https://www.gazeteduvar.com.tr. Gazete Duvar. 14 Nisan 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Nisan 2018.  |başlık=, |website= dış bağlantı (yardım)
  14. ^ https://www.cumhuriyet.com.tr/haber/cevik-bir-tutuklandi-1861840
  15. ^ "28 Şubat davası | 14 kişi hakkında yakalama kararı; emekli Orgeneral Çetin Doğan ve Çevik Bir tutuklandı". T24. Erişim tarihi: 19 Ağustos 2021. 
  16. ^ https://t24.com.tr/haber/cevik-bir-izmir-e-sevk-edildi,973289
  17. ^ https://www.yenisafak.com/gundem/28-subatcilarin-rutbeleri-sokuldu-3701885
  18. ^ http://ataturksociety.org/event_details.asp?id=9[ölü/kırık bağlantı]
  19. ^ http://hurarsiv.hurriyet.com.tr/goster/ShowNew.aspx?id=-106652
Askerî görevi
Önce gelen:
Atilla Ateş
1. Ordu Komutanı
18 Ağustos 1998 - 20 Ağustos 1999
Sonra gelen:
Hilmi Özkök
Önce gelen:
Ahmet Çörekçi
TSK Genelkurmay II. Başkanı
30 Ağustos 1995 - 30 Ağustos 1998
Sonra gelen:
Hilmi Özkök