Çelyabinsk

Çelyabinsk (Rusça: Челябинск, Çelâbinsk, Tatarca: Çiləbe, Başkurtça: Siləbe, Kazakça: Çelâbi, Çuvaşça: Čelepi) - Rusya'nın büyük bir şehri, Çelyabinsk Oblastı'nın yönetim merkezi olan şehrin 2019 sayımına göre nüfusu 1 200 720'tir. Büyük transport kavşağı (demir yolları ve asfalt yolları; Trans Sibirya Demiryolu ). Şehirde Çelyabinsk Balandino ve Çelyabinsk Şagol isimli iki havaalanı bulunmaktadır. Büyük sanayileşmiş merkez Metalurji, Makine mühendisliği, metal işi, cihaz işi, hafif sanayi, gıda kaynaklı sanayi. 1795 yılında 2700 civarı olan nüfusu 1897 yılından beri hızla artmıştır. 2020 itibarıyla nüfusuna göre Rusya'nın en büyük yedinci şehridir.

Çelyabinsk
Челябинск
Çelyabinsk bayrağı
Bayrak
Çelyabinsk arması
Arma
Çelyabinsk Haritası
Çelyabinsk Haritası
Rusya konumunda Çelyabinsk
Çelyabinsk
Çelyabinsk
Yüzölçümü
 • Toplam 530 km² (200 mil²)
Nüfus
 (2013)
 • Toplam 1.156.471
Zaman dilimi UTCUTC+5 (Yekaterinburg Zamanı)

EtimolojiDüzenle

Yevgeniy Pospelov tarafından düzenlenen “Dünyanın Coğrafi İsimleri” adlı toponymik sözlüğe göre, köyün adı Çelebi'nin kişisel adı olan “Çelebi'nin (“eğitimli”) yer aldığı Çelebi bölgesinde kuruldu[1].

Bazı bilginlere göre (U. K. Safiulin, G. F. Satarov, Yu. G. Podkorytov), köy efsanevi Türk kahramanı Selambey tarafından kuruldu[2].

G. A. Turbin, "Çelebi" fahri unvanına sahip Başkurt Türklerinden Tarkhan Taymas Shaimov köyü olduğuna inandı.

Moğol İmparatorluğu ve Altınordu zamanında, Celebi'nin fahri adı ve unvanı dağıtıldı. İslam dünyasındaki ünlü antroponi, güçlü, etkili bir kişi anlamına gelen epitetlere atıfta bulunur. Tarihte, bu antroponinin varlığına dair birçok kanıt bulunabilir. Mesela efsaneye göre, Altın Orda Devleti'nun yanından keşiş Peresvet ile bir önceki savaşta Kulikovo sahasında Celebey kahramanı katıldı.

TarihiDüzenle

Şehri 1736 yılında Tatar Türklerinden bey Tevkelev kurmuştur.

Şehir nüfusunda azımsanmayacak oranda Tatar, Kazak, Başkort gibi Türk kökenliler vardır. 15 Şubat 2013'te şehrin üzerinde iki dakika kadar gözlendikten sonra patlamalarla dağılan bir meteor, 200'ü çocuk 950 kadar kişinin yaralanmasına sebep oldu. Yaralanmalar, düşen cam parçaları gibi cisimlerden kaynaklanıyor.[3]

CoğrafyaDüzenle

Ural Dağları'nın hemen doğusunda, Miass Nehri üzerindeki. Şehir Ural Dağlarına yakın olup, Moskovanın 1919 km doğusunda yer alır..

  Çelyabinsk iklimi  
Aylar Oca Şub Mar Nis May Haz Tem Ağu Eyl Eki Kas Ara Yıl
En yüksek sıcaklık (°C) 4,1 8,0 17,3 28,2 35,7 37,3 39,2 36,0 32,5 25,5 16,1 6,8 39,2
Ortalama en yüksek sıcaklık (°C) −10,5 −7,9 1,0 10,6 20,3 24,0 25,2 23,6 17,2 9,3 −0,1 −7,2 8,8
Ortalama sıcaklık (°C) −14,1 −12,5 −4,8 4,7 12,1 18,3 19,3 17,1 10,9 4,1 −5,2 −11,1 3,2
Ortalama en düşük sıcaklık (°C) −19 −18,9 −9,3 −0,3 7,9 12,9 14,5 13,5 7,6 1,3 −5,9 −14,6 −0,9
En düşük sıcaklık (°C) −48,7 −45 −36 −26,3 −11,1 −3 −3,3 −1 −10 −24 −36,4 −42,6 −48,7
Ortalama yağış (mm) 17 16 19 27 47 55 87 44 41 30 26 21 430
Kaynak: World Meteorological Organization (precipitation days only)[4]

NüfusDüzenle

Kilometrekareye 2287,90 insan denk gelmektedir.

Nüfus dağılımı, yıllara göre
1795 1856 1882 1897 1905 1913 1916 1923 1926 1931
2700 ↗4300 ↗7700 ↗20 000 ↗35 500 ↗65 100 ↗67 300 ↘54 300 ↗59 000 ↗116 889
1933 1939 1956 1959 1962 1967 1970 1973 1975 1976
↗210 000 ↗273 116 ↗612 000 ↗689 049 ↗751 000 ↗836 000 ↗875 210 ↗928 000 ↗989 000 →989 000
1979 1982 1985 1986 1987 1989 1990 1991 1992 1993
↗1 029 522 ↗1 066 000 ↗1 105 000 →1 105 000 ↗1 119 000 ↗1 141 777 ↘1 113 000 ↗1 148 000 ↘1 143 000 ↘1 135 000
1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003
↘1 125 000 ↘1 086 000 ↘1 083 000 ↗1 084 000 →1 084 000 ↗1 086 300 ↘1 083 200 ↘1 081 100 ↘1 077 174 ↘1 076 000
2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013
↘1 071 000 ↗1 095 100 ↘1 093 000 ↘1 091 500 ↗1 092 500 ↗1 093 699 ↗1 130 132 ↗1 131 108 ↗1 143 458 ↗1 156 201
2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020
↗1 169 432 ↗1 183 387 ↗1 191 994 ↗1 198 858 ↗1 202 371 ↘1 200 719 ↘1 196 680

Etnik yapı (2010): Ruslar — 85,1%, Tatar Türkleri — 5,2%, Başkurt Türkleri — 2,8%, Ukraynalılar — 2,1%, Almanlar — 1,0%[5]

DinDüzenle

Eskiden tamamı Müslüman olan bir bölge olan Çelyabinsk'te günümüzde dahi çok sayıda cami vardır. Camiler:

  • 129 № Ak Camii (Elkin cd., 16)
  • 90 № camii (Bransk cd., 17)
  • 901 № İsmaili camii (Zafer cd., 398а)
  • 812 № Metallurji bölge camii (Baykal cd., 29а)

Kardeş şehirlerDüzenle

YerliDüzenle

YabancıDüzenle

Dış bağlantılarDüzenle

KaynakçaDüzenle

  1. ^ Поспелов, Евгений Михайлович (1998). «Географические названия мира» — топонимический словарь. Русские словари. ss. 459, 503. ISBN 5-89216-029-7. 15 Ocak 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Eylül 2019. 
  2. ^ Selambey[ölü/kırık bağlantı]
  3. ^ "Rusya meteor yağmuruyla sarsıldı". NTV MSNBC. 15 Şubat 2013. 19 Ekim 2013 tarihinde kaynağından (HTML) arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Şubat 2012. 
  4. ^ "World Weather Information Service – Cheljabinsk". World Meteorological Organization. 16 Nisan 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Aralık 2012. 
  5. ^ "2002 ел сан алу базасы". 15 Eylül 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Şubat 2013. 
  6. ^ (Rusça) Уфа (Башкортостан) 10 Mayıs 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
  7. ^ (Rusça) Казань (Республика Татарстан) 10 Mayıs 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
  8. ^ (Rusça) Омск (Россия) 10 Mayıs 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
  9. ^ (Rusça) Коламбия (США, штат Южная Каролина) 10 Mayıs 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
  10. ^ (Rusça) Графство Ноттингемшир (Англия) 10 Mayıs 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
  11. ^ (Rusça) Рамла (Израиль) 10 Mayıs 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
  12. ^ (Rusça) Урумчи (Китай) 10 Mayıs 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.